________________
मुनितोषणी टीका
१०१
नलः, अनुस्वारमात्रलोपे सत्यसारः संसारोऽपि ससारः संजायते । अत्र बहत्र इत्थमाभणन्ति - राजगृहे समवतस्य भगवतो महावीरस्य धर्मदेशनाश्रवणानन्तरं भगवन्तं वन्दित्वा परिषत् प्रतिगता, तदा किञ्चिदुत्पत्यात्रपतितं पुनरुत्पत्यात्रपतितं विद्याधरविमानमालोक्य सन्दिहानेन सपुत्रेण राज्ञा श्रेणिकेन पृष्टो भगवानाह - 'विमानवाहोऽयं विमान चारणमन्त्रस्यैकमक्षरं विस्मृतवांस्तेनेदं विमानं हतपक्षः पक्षीत्र मुहुर्मुहुरुत्पत्योत्पत्य निपतती 'ति । तच्छ्रुत्वा श्रेणिकपुत्रोऽभयकुमारो निजया पदमात्रोपलब्धिपूर्वकाऽनेपदानुसन्धानशक्त्या तं विमानचारणमन्त्रं न्यूनाक्षरा(सारसहित ) बन जाता है, तथा 'कमल' शब्दके 'क' को कम करदेने से 'मल' बन जाता है, इत्यादि; इस विषय में विद्याधर और अभयकुमार का दृष्टान्त है
6
एक समय राजगृह नगरीमें पधारे हुए भगवान महावीर स्वामी की धर्मदेशना सुनकर तथा उनको वन्दना करके परिषद के चले जाने पर बार बार उडते-गिरते किसी विद्याधरके विमान को देख कर अपने पुत्र अभयकुमार के साथ राजा श्रेणिकने भगवान से पूछा, प्रभो ! यह विमान इस प्रकार उड कर क्यों गिरता है? तब भगवानने फरमाया कि यह विद्याधर अपनी विद्या का एक अक्षर भूल गया है जिसमे यह विमान विगर पांख के पक्षी की तरह वार वार उड-उड कर गिरता है । ऐसा सुन कर राजा 'ससार' ( सारसहित ) ने छे. तथा જેમ ‘ ક્રમળ શબ્દના 'ક' તે કાઢી મળ શબ્દ બની જાય છે.
नावाश्री'
"
આ વિષયમાં એક વિદ્યાધર અને અભયકુમારનું દૃષ્ટાંત છે.
એક વખત રાજગૃહ નગરીમાં પધારેલા ભગવાન ધર્મદેશના સાંભળી તથા મહાવીર સ્વામીની ભગવાનને વન્દન કરી પરિષદ ચાલી ગયા પછી એક વિદ્યાધરના વિમાનને ઉડતા–પડતા જોઇને પોતાના પુત્ર અભયકુમારની સાથે શ્રેણિક રાજાએ ભગવાનને પૂછ્યું. પ્રભે ! આ વિમાન આવી રીતે ઉડીને પાછું કેમ પડે છે ? ત્યારે ભગવાને જણાવ્યું કે આ વિદ્યાધર પોતાની વિદ્યામાંથી એક અક્ષર ભૂલી ગયા છે. જેથી વિમાન પાંખ વિનાના પક્ષીની જેમ વારંવાર ઉડી ઉડીને પડી જાય છે, સાંભળીને રાજા શ્રેણિકના પુત્ર અભયકુમારે
આ
એવું
