SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 76
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र १८५ भाषप्रमाणनिरूपणम् होते हैं। कर्मधारय में उपमान उपमेय तथा विशेषण विशेष्य का समाल होता है। यदि विशेषण प्रथम हो तो विशेषण पूर्वपद कर्मधारय, उपमान प्रथा हो तो उपमानपूर्वपद धर्मधारय, उपमान बांद में हो तो उपमानोत्तर पद कर्मधारय कहलाता है । यथा 'कृष्णः मृग:कृष्णमृगः' यह विशेषणपूर्वपद कर्मधारय है। 'घन इव श्यामः घनश्याम यह उपमान पूर्वपद है । 'पुरुषः सिंह इव पुरुषसिंहः' यह उपमानोत्तर कर्मधारय है। जिस समास में प्रथय पद संख्यावाचक हो और समाहार का बोध हो तो, वह समास छिगु कहलाता है । यह नपुंसकलिंग तथा प्रथमा विभक्ति का एक वचन ही आता है । जैसे 'त्रिकटुकम्' आदि जिसमें अन्य पद की प्रधानता होती है, वह बहुव्रीहि समास है। इसके विग्रह में इदम् या यत् शब्द की प्रथमा विभक्ति को छोड़कर कोई न कोई विभक्ति लगी हुई होती है। जैसे फाल कुटुज कदम्ब । संघपति आदि जिसमें पूर्वपद प्रधान हो, वह अव्ययीभाव समास है इसमें पूर्वपद अव्यय और दूसरा नाम होता है । इनके अंत में सदा नपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन रहता है । अनुग्रामम् अनुनदिकम् उपनदि इत्यादि । एक शेष समास का स्वरूप सुगम है।सू०१८५ તેમજ વિશેષણ વિશેષને સમાસ થાય છે. જે વિશેષણ પ્રથમ હેય તે વિશેષણ પૂર્વપદ કર્મધારય, ઉપમાન પ્રથમ હોય તે ઉપમાન પૂર્વપદ કેમ ધારય, ઉપમાન પછી હોય તે ઉપમાનેત્તર ૫૪ કર્મધારય કહેવાય છે. જેમ -कृष्णः मृगः, कृष्णमृगः, म विशेष ५१°५६ मधारय छे. पनइव श्याम घनश्यामः, भापमान पूर्व ५४ छ. पुरुषः सिंह इव पुरुषसिंहः सा अपमा નેત્તર કર્મધારય છે. જે સમાસમાં પ્રથમ પદ સંખ્યાવાચક થાય અને સમાહારનો બાધ થાય છે, તે સમાસ દ્વિગુ કહેવાય છે. આમાં નપુંસકલિંગ तभन्न प्रथमा तिना क्यननी अपेक्षा २७ छ. २४-'त्रिकटकम्' વગેરે જેમાં અન્ય પદની પ્રધાનતા હોય છે, તે બહુવ્રીહિ સમાસ છે. આના विमा 'इदम् ' अथवा 'यत्' शनी प्रथमा विमति सिपाय समेत. भील विलlsत सबन डाय छे. २४-'फुल्ल कुटुजकदम्ब, संघपति' वगैरे જેમાં પૂર્વપદ પ્રધાન હોય તે અવ્યયીભાવ સમાસ છે. આમાં પૂર્વપદ અવ્યય અને બીજું નામ હોય છે. આના અંતમાં સદા નપુંસક લિંગ અને પ્રથમ सवयन २३ छ. 'अनुग्रामम्, अनुनदिकम्, उपनदि, कोरे. शेष समास સરળ જ છે. તે વિષે અહીં કંઈ કહેવું ચગ્ય નથી. પસૂ૦૧૮પા अ० ९
SR No.040004
Book TitleAnuyogdwar Sutra Part 02
Original Sutra AuthorN/A
AuthorKanhaiyalal Maharaj
PublisherA B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Publication Year1968
Total Pages925
LanguageSanskrit, Gujarati
ClassificationBook_Devnagari, Book_Gujarati, & agam_anuyogdwar
File Size147 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy