________________
अनुयोगबंन्द्रिका टीकी सूत्र २३० संख्याप्रमाणनिरूपणम् ा 'संख' शब्देन संख्याशङ्खयोरुभयोरपि ग्रहणम् , द्विविधाया अपि च्छायायाः संभवात् । अथवा-अनेकार्थकशब्दवत् 'संख' शब्दस्य संख्या शजश्वेत्यर्थद्वयम् । दृश्यते च अनेकार्थक गो शब्दस्य पशुभूम्गदिरनेकविधोऽर्थः । उक्तं चापि
"गोशब्दः पशुभूम्यंशुवाद्विगर्थपयोगवान् ।
मन्दपयोगे दृष्टयम्बु-वज्रस्वर्गाभिधायकः "॥इति इत्थं च संख्या शङ्खयोरुभयोरपि 'सख' शब्देन ग्रहणात् अत्र नामस्थापनादिविचारे यत्र संख्या शब्दो यत्र च शशब्दो घटते, तत्र तत्र स स एव शब्दो ग्राह्य इति । द्रव्यसंख्या, औपम्यसंख्या, परिमाणसंख्या, ज्ञानसंख्या, गणनासंख्या, भावसंख्या। वस्तु के परिच्छेद का नाम संख्या है। अथवा जिसके द्वारा वस्तु का परिच्छेद किया जावे, उसका नाम संख्या है संख्यारूप जो प्रमाण है, वह संख्याप्रमाण है। यहां 'संख' शब्द से संख्या और शंख इन दोनों का भी यहण हुआ है । क्योंकि इस शब्द की दोनों प्रकार की संस्कृत छाया होती है । अधवा-अनेक अर्थ वाले शब्द के जैसा 'संख' शब्द के अर्थ संख्या और शंख ये दो होते हैं। अनेकार्थ गो शब्द के पशु, भूमि आदि अनेक अर्थ होते है, यह बात तो सर्वधिज्ञ विदिल ही है। उक्तंच करके.जो 'गो-शब्दः पशुभूम्यंशु इस्पादि श्लोक लिखा है, उसका तात्पर्य यही हैं कि-गो शब्द इतने अर्थ का वाचक है, इस प्रकार संख्या और शंख इन दोनों का भी 'संख' शब्द से ग्रहण होने के कारण यहां नाम स्थापना आदि के માણસંખ્યા, જ્ઞાનસંખ્યા, ગણના સંખ્યા, ભાવસંખ્યા. વસ્તુના પરિછેદનું નામ સંખ્યા છે. અથવા જેના વડે વસ્તુ પરિચ્છેદિત કરવામાં આવે તે સંખ્યા કહેવાય છે. સંખ્યારૂપ જે પ્રમાણ છે, તે સંખ્યા પ્રમાણ છે અહીં “સંખ શથી સંખ્યા અને શંખ એ બંનેનું ગ્રહણ કરવામાં આવેલું છે કેમકે આ શબ્દની સંસ્કૃત છાયા અને પ્રકારની થાય છે અથવા અનેકાણે શબ્દની જેમ “સંખ” શબ્દના અર્થી સંખ્યા અને શંખ બનને થઈ શકે તેમ છે અને કાર્થક ગે' શબ્દના પશુ, ભૂમિ, વગેરે ઘણું અર્થે થાય છે એ पात सवत छ. तय सीन २ 'गो शब्द' पशुभूम्यंशु' पोरे ad લખવામાં આવેલ છે, તેનું તાત્પર્ય આમ છે કે “ગ” શબદ આટલા બધા અને વાચક છે. આ પ્રમાણે “સંખ' શબ્દના સંખ્યા અને શંખ આ બને અર્થો ગ્રહણ કરવામાં આવેલ છે તેથી અહીં નામ સ્થાપના આદિના સંબંધમાં વિચાર કરતાં આ શબ્દથી જે જે સ્થળે સંખ શબ્દને જ્યાં સંખ્યા
