________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २२५ दर्शनगुणप्रमाण निरूपणम् ". "निर्विशेष विशेषाणां, ग्रहो दर्शनमुच्यते" इति । चनं शेषमिन्द्रियचतुष्टयं मनश्चाचक्षुः, तस्य दर्शनमचक्षुर्दर्शनम् , तच्च भावाचक्षुरिन्द्रियावरणक्षयोपशमाद् द्रव्येन्द्रियानुपघाताच अचक्षुदर्शनिना अचक्षुर्दर्शनकब्धिमतो जीवस्य आत्मभावे-आत्मनि-जीवे भावः विषयस्य घटादेः संश्लिष्टतया संबन्धस्तस्मिन् सति मादुर्भवति । अयं भावः-चक्षुरमाप्यकारि भवति, ततस्तद् दूरस्थमपि स्वविषयं परिच्छिनतीत्यस्यार्थस्य ख्यापनार्थ घटादिष चक्षुर्दर्शनं भवतीति पूर्वमुक्तम् । श्रोत्रादीनि तु माग्यकारीणि भवन्ति, ततश्च माना गया है। इसीलिये 'निविशेषं विशेषाणां ग्रहोदर्शन मुच्यते' विशेषों का सामान्य ग्रहण करना दर्शन कहा गया है। (अचक्खुदसणं अचक्खुदंसणिस्स आयभावे) चक्षु को छोड़कर शेषचार इंन्द्रियों एवं मन को अचक्षु कहा है। इनमे जो पदार्थों का सामान्य ज्ञान होता है, वह अचक्षुदर्शन है । यह अचक्षुर्दर्शन भावचक्षुरिन्द्रि यावरण केक्षयोपशम से और द्रव्येन्द्रियों के अनुपघात से अचक्षु. दर्शनलब्धिसंपन्न जीव के घटादिपदार्थों का संश्लेषरूप संबंधहोंने पर होता है। इसका तात्पर्य यह है कि चक्षुइन्द्रिय अप्राप्यकारी माना गया है-वह पदाथों के साथ संश्लिष्ट होकर पदाथों का दर्शन नहीं करता है-इसलिये वह उनसे दूर रहकर ही दूरस्थ अपने विषयों को जानता है, इस बात को कहने के लिये घटादिकों में चक्षुर्दर्शन होता है, ऐसा सूत्रकारने पहिले कहा है । अथ अचक्षुर्दर्शन में यह बात कही. मेटा माटे "निर्वेशेषं विशेषाणं ग्रहे। दर्शनमुच्यते" विशेषानु सामान्य का ४२७. शनाय . (अचक्खुदंसणं अचखुदंसणिस्स आयभावे) ચક્ષને બાદ કરતાં શેષ ચાર ઇન્દ્રિય અને મન અચક્ષુ કહેવાય છે. એમનાથી જે પદાર્થોનું સામાન્યજ્ઞાન થાય છે, તે અચક્ષુદર્શન છે. તે અચક્ષુદન ભાવચક્ષુરિન્દ્રિયાવરણના ક્ષયોપશમથી અને દ્રવ્યેશ્વિના અનુપઘાતથી અચકુંદનલબ્ધિ સંપન્ન જીવને ઘટાદિ પદાર્થોના સંલેષ રૂપ સંબંધ થયા પછી જ સંભવે છે. આનું તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે કે ચક્ષુ ઈન્દ્રિય અપ્રાકારી મનાય છે, તે પદાર્થોની સાથે સંશિલષ્ટ થઈને પદાર્થોનું દાન કરતી નથી, માટે તે તેનાથી દૂર રહીને જ દૂરસ્થ પિતાના વિષયોને જાણે છે. આ વાતને કહેવા માટે ઘટાહિકમાં ચક્ષુદર્શન હેાય છે, એવું સૂત્રકાર પહેલાં કહ્યું છે. હવે અચક્ષુદર્શનમાં આ વાત કહેવામાં આવી રહી છે કે
