________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २०० प्रमाणाइगुलप्रमाणनिरूपणम्
ननु अङ्खलादिमिर्जीवाजीवादिवस्तुनि ममीयन्ते इति तेषां प्रमाणस्वमुचितम् , अलोकेन तु न किंचित प्रमीयते इति कथं तस्य प्रमाणत्वयुक्तमिति चेदाहयद्यपि बाह्यं वस्त्यनेन न प्रमीयते तथापि स्वगतं प्रमीयते एव । अन्यथाऽलोक विषया बुद्धिरेव न प्रसज्येतेति । एतेषु श्रे०३ गुलादिषु अल्पत्वबहुत्वादिविचार: सुगमो मूलादनुसन्धेयः । प्रकृतमुपसंह माह-तदेतत्पमाणाङ्गुलमिति । इत्यम् 'अंगुलविहस्थिरयणी' इत्यादि गाथा व्याख्यातेति सूचयितुमाह-तदेतद् विभागनिष्पामिति । इत्थं च समय क्षेत्रपमाणं प्ररूपितमिति सूचयितुमाह-तदेवद क्षेत्रममाणमिति ॥ मू० २०० ॥
शंका--अंगुल आदि प्रमाणों के द्वारा जीव, अजीव आदि वस्तुएँ नापी (जानी) जाती है, इसलिये उनकी प्रमाणता उचित है। किन्तु अलोक से तो कुछ भी जाना नहीं जाता। इसलिए उसके प्रमाणता कैसे कही?
समाधान-यद्यपि अलोक के द्वारा बांध कोई वस्तु नहीं जानी जाती है, तथापि उसके द्वारा अपना (अलोकका) स्वरूप तोजानाही जाता है । अन्य था अलोक-विषयक बुद्धि ही उत्पन्न नहीं हो सकेगी।
इन श्रेणी, अंगुलादिक में अल्पबहुत्व आदि का विचार सुगम है, अतः उसे मूल ग्रन्थ से ही जानना चाहिए । अब प्रकृत उपसंहार करने के लिये कहते हैं-वह यह प्रमाणांगुल है। इस प्रकार 'अंगुल विहस्थिरयणी' इत्यादि गाथा व्याख्यात की गई है, यह सूचित करने के लिए कहते हैं-वह यह प्रमाण अविभाग निष्पन है। इस प्रकार समस्त
શંકા-આંગળ વગેરે પ્રમાણે દ્વારા જીવ અજીવ વગેરે વસ્તુઓ માપવામાં આવે છે, એટલા માટે તેમની પ્રમાણુતા ઉચિત છે પરંતુ આ લોકથી તે કઈ પણ જણાતું નથી એટલા માટે પ્રમાણુતા તેની કેવી રીતે કહેવામાં આવી છે?
સમાધાન-જે કે આ લેક વડે બાહ્ય કોઈ પણ વસ્તુ જાણવામાં આવતી નથી. તે પણ તેના વડે પોતાના સ્વરૂપનું તે જ્ઞાન થઈ જ જાય છે અન્યથા અલેક વિષયક બુદ્ધિ જ ઉત્પન્ન થઈ શકશે નહિ.
આ ટેણી, આંગળ વિગેરેના અલ્પ, બહત્વ વગેરે ને વિચાર સુગમ છે શથી તેના વિશે મૂલ ગ્રન્થ વડે જ સમજી લેવું જોઈએ હવે પ્રકૃત વિષયને
५सार ४२१॥ माटे छे ?- मा प्रमाणात छे. या प्रमाणे “अंगुल. विहत्थिरयणी" त्या माथा याच्यात ३२१ामा भावी छे, 20 सूचित ३२१॥ માટે કહે છે કે તે આ પ્રમાણુ અવિભાગ નિપજ્ઞ છે આ પ્રમાણે સમસ્ત ક્ષેત્ર
-
-
-
