________________
अनुयोगद्वारसूत्रे लोकस्य सम्बन्धिनी सप्तरज्जुप्रमाणा ग्राह्या । तथा पतरोऽप्येतत्प्रमाणो बोध्यः । तदित्थं संबनिनसमचतुरस्त्रीकृतलोकस्य प्रमाणाङ्गुलतः असंख्येययोजनकोटी. कोटयः सप्ताज्यायामा एका श्रेणिोध्या । श्रेण्या गुणिता श्रेणिः प्रतरः । प्रतरः श्रेण्या गुणितो लोका-घनः लोकस्य घनरूपत्वाद् लोकशब्देन घनो बोध्यः। तथासंख्येयेन राशिना असंख्येयेन राशिना अनन्तेन राशिनाच गुणितो लोकः संख्येया लोका असंख्यया लोका अनन्ता लोका'अलोकश्चेति बोध्यम् । से श्रेणी गृहण की गई, वहां सर्वत्र वह इस घनाकार लोककी सम्बम्धिनी होने से सात राजुप्रमाणही ग्रहण करना चाहिये। तथा प्रतर भी इसी प्रमाण से जानना चाहिये। वह इस प्रकार है-उपयुक्त प्रकार से मवर्तित और समचतुरस्त्रीकृत लोक की प्रमाणाङ्गुल से असं. ख्यात कोडा कोडी योजन प्रमाण सात राजु लम्बी, एक प्रदेश मोटी एक श्रेणी जाननी चाहिये। श्रेणी से गुणित श्रेणी को प्रतर कहते हैं। अर्थात् सात राजुलम्बी, सात राजु चौडी और एक प्रदेश मेोटी ऐसी श्रेणीयोंके समुदाय को प्रतर कहते हैं। इस प्रतर को श्रेणी से गुणित करने पर घनरूप लोक होता है, क्योंकि लोक घनरूप है। सामान्य लोकशब्द से वनरूा लोक जानना चाहिए । संरुपात राशि से गुणित लोक संख्याल लोक कहलाते हैं, असंरूपात राशि से गुणित लोक असं. ख्जात लोक कहलाते हैं, अनन्त राशि से गुणित लोक अनंत लोक कहलाते हैं । अनन्त लोक के बराबर अलोक होता है, ऐसा अर्थ अलोक का जानना चाहिए । કરવામાં આવી છે ત્યાં સર્વત્ર તે આ ઘનાકાર લેકસંબંધિની હેવાથી સાત રાજુ પ્રમાણ જ ગ્રહણ કરવી જોઈએ તેમજ પ્રતર વિષે પણ આ પ્રમાણુથી જ જાણવું જોઈએ તે આ પ્રમાણે છે-ઉપર્યુંકત પ્રકારથી સંવર્તિત અને સમ. ચતુરસ્ત્રીકૃત લેકની પ્રમાણાંગુલથી અસંખ્યાત કેડા-કેડી જન પ્રમાણુ સાત રાજ લાંબી, એક પ્રદેશ મેટી એકશ્રેણી જાણવી જોઈ એ શ્રેણીથી ગુણિત શ્રેણીને પ્રતર કહેવામાં આવે છે એટલે કે સાત રાજુ લાંબી, સાત રાજુ પલળી અને એક પ્રદેશ મોટી એવી શ્રેણીઓના સમુદાયને પ્રતર કહે છે. આ પ્રતરને શ્રેણી વડે કરવાથી ઘનરૂપ લેક થાય છે, કેમકે લોક ઘનરૂપ છે સામાન્ય લેક શબ્દથી ઘનરૂપ લેક જાણ જોઈએ સંખ્યાત રાશિથી ગુણિત લેક સંખ્યાતક કહેવાય છે અસંખ્યાત લે રાશિથી ગુણિત લેક અસ.
ખ્યાત લોક કહેવાય છે અનંત રાશિથી ગુણિત લેક અનંત લોક કહેવાય છે. અનંતે લેક જે અલેક હોય છે એ અલકને અર્થ જાણવું જોઈએ.
