________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र १९६ नैरयिकाणां शरीरावगाहनानि.
१५९
सहजशरीरगठात्रगाह नेत्यर्थः । या तु उत्तरं = भनोत्तरकालं कार्यवात् क्रियते सां उत्तरक्रिया शरीरावगाहनाप्रमाणे पृष्टे शरीरावगाहनाया भेदकथनं शरीरावगाहनाप्रमाणप्रतिपत्यर्थ बोध्यम् । भेदकथनमन्तरा च शरीरावगाहनाप्रमाणकथनमअवगाहना की जाती है वह उत्तरवेक्रिय अवगाहना है । तात्पर्य कहने का यह है कि नर नारक आदि गति में प्राप्त जो शरीर है, वह भवधारणीय अवगाहना है । और इस प्राप्त अवगाहना रूप शरीर से जो और शरीर की विकुर्वणा होती है वह उत्तर वैक्रिय अवगाहना है । जैसे देव आदि अपने शरीर से कारणवश और २ शरीर बना लिया करते हैं ।
शंका- शरीर की अवगाहना का प्रश्न ही प्रकृत में पूछा गया है, फिर यहां उसके अप्रकृत भेदों का कथन क्यों किया गया ?
उत्तर - शंका- ठीक नहीं है क्योंकि इस प्रकार का कथन जो सूत्रकार ने किया है उसका कारण शरीर की अवगाहना के प्रमाण को स्पष्ट करने का है । क्योंकि भेद कथन किये बिना शरीर की अवगाहना के प्रमाण का कथन हो नहीं सकता है । इसी बात को सूत्रकार स्पष्ट करते हैं- (तत्थ णं जा सा भवधारणिजा सा णं जहणेणं अंगुलस्स असंखेज्जइभागं, उनको सेणं पंच धणुसवाई) इनमें जो अवधारणीय अवगाहना है वह जघन्य से अंगुल के असंख्यातवें भागप्रमाण
પણ નિમિત્તથી અવગાહના કરવામાં આવે છે, તે ઉત્તરવૈષ્ક્રિય અવગાહના છે. તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે કે નર, નારક, વગેરે કૃતિમાં પ્રાપ્ત જે શરીર છે તે ભવધારણીય અવગાહના છે અને આ પ્રાપ્ત અવગાહના રૂપ શરીરથી જે બીજા શરીરની વિધ્રુવ ણુા થાય છે, તે ઉત્તરવૈષ્ક્રિય અગાહના છે. જેમ દેવ વગેરે પેાતાના શરીરથી કારજીવશે અન્ય શરીરા ધારણ કરી લે છે.
શકા—શરીરની અવગાહના વિષે જે પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યા છે તે પ્રકૃત રૂપમાં જ પૂછવામાં આવ્યા છે. તેા પછી અહીં તેના અપ્રકૃત ભેદોનું કથન કેમ કરવામાં આવ્યું છે ?
ઉત્તર-આ શંકા ઢુચિત નથી કેમકે આ જાતનું કથન જે સૂત્રકાર કર્યુ છે, તેનું કારણ શરીરની અવાહનના પ્રમાણને સ્પષ્ટ કરવુ એ છે, કેમકે ભેદ કથન કર્યાં વિના શરીરની અવગાહનાના પ્રમાણુનું કથન થઈ શકે જ નહિ ये वातने सूत्र स्पष्ट रे छे- (तत्थ णं जा सा भवधारणिज्जा सा णं जणेणं अंगुलारा असंखेज्जइभागं, उक्योंसेणं पंचधणुसयाई) मेमां ने अवधारणीय भवગ્રાહના છે, તે જન્યથી 'ગુલના અસખ્યાતમાં ભાગ પ્રમાણુ છે અને
