________________
अनुचोववन्द्रिकाटीका सूत्र ८८ भागद्वारनिरूपणम् पाण्येव, आनुपूर्वीद्रव्याणि तु व्यणुकचतुरणुकप्रभृत्यनन्ताणुकपर्यन्तानि, अतः शेषद्रव्यापेक्षयाऽऽनुपूर्वीद्रव्याणि असंख्येयभागैरधिकानि बोध्यानि । उक्तं चापि
"एएसिणं भंते ! परमाणुपोग्गलाणं संखेज्जपएसियाणं असंखेज्जपएसियाण अणंतपरसियाणं अणंतपएसियाण य खंधाणं कयरे कयरेहितो अप्पा वा बहुया वा तुल्ला वा विसेसाहिया वा ? गोयमा ! सम्बत्यो वा अणंतपएसिया खंधा, परमाणुपोग्गला अणंतगुगा, संखेज्जपएसिया खंधा संखेज्जगुणा, असंखेज्जपए सिया खंधा असंखेज्जगणा" ____ छाया एतेषां खलु भदन्त ! परमाणुपुद्गलाना संख्येयप्रदेशिकानाम् असं. ख्येयप्रदेशिकानाम् अनन्तप्रदेशिकानां च स्कन्धानां के केभ्योऽल्ला वा बहुका पा तुल्या वा विशेषाधिका वा ?, गौतम ! सर्वस्तोका अनन्तप्रदेशिकाः स्कन्धाः,
उत्तर-अनानुपूर्वी द्रव्य परमाणुरूप ही है और अवक्तव्यक द्रव्य दयणुक रूप ही है । तथा आनुपूर्वी द्रव्य ज्यणुक आदि स्कंध से लेकर अनन्ताणुक स्कंध पर्यन्त है-इसलिये ये आनुपूर्वी द्रव्य शेष द्रव्यों की अपेक्षा असंख्यातभागों से अधिक है ऐसा जानना चाहिये। अन्यत्र भी इसी बात को यों कहा है-हे भदन्त ! परमाणु रूप पुद्गलों में संख्यात प्रदेश वाले स्कंधों में, असंख्यात प्रदेश वालेस्कंधों में और अनन्त प्रदेश शेले स्कंधों में कौन किनसे अल्प है ? कौन किनसेंबढ़त है? कौन किनसे तुल्य है ? अथवा कौन किनसे विशेष अधिक है?
उत्तर-हे गौतम सबसे कम अनतप्रदेशी स्कंध है, परमाणु पुदबल इनसे अनंत गुणित है संख्यात प्रदेशी स्कंध संख्यात गुणित है।
ઉત્તર-અનાનુપૂર્વ દ્રવ્ય પરમાણુ રૂપ જ છે અને અવક્તવ્યક દ્રવ્ય દ્વાણુક ધ રૂપ જ છે પરંતુ આનુપૂવી દ્રવ્ય ત્રિઅણક, આદિ અનંત બણક પર્યન્તના સ્કંધ રૂપ છે. તે કારણે તે આનુપૂવ દ્રવ્ય બાકીના દ્રવ્યો કરતાં અસંખ્યાત ગણું વધારે હોય છે, તે કારણે તેને બાકીના બે કરતાં અલ્પ કહી શકાય નહીં વળી અન્યત્ર પણ એવું જ કહ્યું છે કેભગવદ્ ! પરમાણુરૂપ પુલે, સંખ્યાત પ્રદેશવાળા સકધ, અસંખ્યાત પ્રદેશેવાળા છે અને અનંત પ્રદેશાવાળા કંધમાં કોણ કોનાથી અ૫ છે, કેણ કોનાથી અધિક છે, કોણ કોની બરાબર છે અને કેશ કેના કરતાં વિશેષાધિક છે?
ઉત્તર-હે ગૌતમ! અનંતપ્રદેશી કંપે સૌથી અહ૫પ્રમાણમાં છે, પ્રમાણપુલ તેમનાં કરતાં અનંત ગણાં છે, સંપાત પ્રદેશ રક
