________________
३७४
अनुयोगद्वारस्ते अयं भावः-द्विप्रदेशिकस्कन्धरूपमवक्तव्यकद्रव्यं विघटितं स्वतन्त्रं परमाणुहर्य जातम् । समयमेकं विघटितमेव स्थित्वा पुनः एतदेव परमाणुद्वयं परस्परं मिलिखा द्विपदेशिकः स्कन्धो जातः । यद्वा-विघटित एवं द्विपदेशिकः स्कन्धः स्वतन्त्र परमाणुरूपतां पाप्य, अन्येन परमाण्यादिना समयमेकं संयुज्य-समयावं ततो वियुज्य पुनस्तदेव परमाणुद्वयं परस्परं मिलित्वा द्विपदेशिकः स्कन्धो निष्पना, इत्यमवक्तव्यकद्रव्याणां जयन्यत एक समयमन्तर बोध्यम्, नाणादब्वाइं पडुच्च णस्थि अंतरं) एक अवक्तव्यक द्रव्य की अपेक्षा जधन्य अंतर एक समय का, और उत्कृष्ट अंतर अनंत काल का है। तथा नाना अवक्तव्यक द्रव्यों की अपेक्षा अंतर नहीं है । इस कथन का तात्पर्य इस प्रकार से है-कि एक विदेशी स्कंध द्रव्य विघटित हो गया और वह स्वतंत्र रूप से दो परमाणु रूप बन गया। अब वेदो परमाणु एक समय तक परम्पर जूदे २ रहे। फिर एक समय बाद आपस में संश्लिष्ट हो गये और उनके श्लेष से वही द्विप्रदेशी स्कंध पुनः उत्पन्न हो गया। अथवा-द्विपदेशि स्कंध विघटित हो गया और उससे दो परमाणु उत्पन्न हो गये। वे परमाणु अन्य परमाणु आदि के साथ एक समय तक संयुक्त रहे और बाद में उससे विघटित होकर वे ही परमाणु परस्पर मिल कर उसी द्विपदेशिक स्कंध रूप में परिणत हो माणादव्वाई पडुच्च णस्थि अंतरं) मे ५१४०५५ ६०यनी अपेक्षा अन्य ( छ.भा माछ) अत२ मे समयनु' भने र (१४ारेमा थारे) અંતર અનંત કાળનું છે, તથા વિવિધ અવક્તવ્યક દ્રવ્યોની અપેક્ષાએ અંતરને સદૂભાવ જ નથી આ કથનનો ભાવાર્થ નીચે પ્રમાણે છે-કઈ એક ઢિપ્રવેશી સ્કન્ધ રૂપ અવકતયક દ્રવ્ય ધારે કે વિઘટિત (વિભકત) થઈને બે સ્વતંત્ર પરમાણુ રૂપ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યાર બાદ ઓછામાં ઓછા એક સમય સુધી તો તે બન્ને પરમાણુ એક બીજાથી અલગ જ રહે છે, પણ ત્યાર બાદ તેઓ એક બીજાની સાથે સંવિષ્ટ (સંયુકત) થઈ જઈને ફરીથી દ્વિદેશી કન્ય રૂપ બની જાય છે. અથવા-દ્વિદેશી સ્કંધ વિઘટિત થઈ જઈને તેમાંથી બે પરમાણુ ઉત્પન્ન થઈ જાય છે તે પરમાણુઓ અન્ય પમાણ આદિની સાથે એક સમય સુધી સંશ્લિષ્ટ રહે છે, પણ ત્યાર બાદ તેઓ તેનાથી વિદ્યુત થઈને પરપરની સાથે સંયુકત થઈ થઈને ફરીથી ઢિપ્રદેશિક અંધ રૂપે પરિણત થઈ જાય છે. આ રીતે એજ દ્વિદેશી ઢંધનું તેમના દ્વારા નિર્માણ થઈ જાય છે. આ પ્રકારે દ્વિદેશી કંધ રૂપ અવસ્થાને
