________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका. मू० १ पञ्चविधज्ञानस्वाहपनिरूपणम् इन्द्रियजन्यविशिष्टज्ञानावकः। अतः सामान्यविशेषयोनियोः सामानाधिकरण्यम् । इदं मतिज्ञामप्युच्यते ॥१॥ ____ (२) श्रुतज्ञानम्-श्रुतं-श्रुतिः-श्रवणं ज्ञानविशेषः। तच्च कीदृशम् ? उच्रते, शब्द य श्रवणेन भाषणादिना दा रज्ज्ञा मुस्पद्यते तदेव श्रुतम् । अत्र तशब्देन श्रुतज्ञानं गृह्यते-ज्ञानं प्रभेद:करणान्तःपातित्वात् । न तु श्रूयते' इति व्युत्पत्या शब्दार्थकः श्रुतशब्दः । लधिरूपे मतिज्ञाने सति पश्चात् श्रुतज्ञान मुत्पद्यते, न तु मतिज्ञानाभावे। अतो मतिज्ञानं कारणं श्रुतज्ञानस्य ।। ज्ञान है। यहां ज्ञान शब्द सामान्य ज्ञान का वावक और अभि नवोध शब्द इन्द्रिय और मन से उत्पन्न होने वाले विशिष्टान का वाचक है। अतः" 'आभिनिबोधिकं च तज्ज्ञानं च आभिन्बिोधिज्ञान" इस तरह से इन दोनों सामान्य विशेष झानों में समानाधिन रणा हुई है। इस आ भनिबोधिकज्ञान का दसग नाम मतिज्ञान भी है।
श्रुतज्ञान-शद के श्रवण से अथवा भापण आदि से जो ज्ञान उत्पन्न होता है वह-ज्ञान श्रुतज्ञान है । ज्ञान के प्रभेदों के प्रकरण के आने के कारण यहां श्रुतशब्द से ज्ञान का ग्रहण हुआ। थुत से शब्द का नहीं । "श्रूयते" इति श्रुतं इस प्रकार की व्युत्पत्ति से श्रुत शब्दरूप अर्थ का वाचक भी हाता है परन्तु वह शब्दार्थक श्रुत यहाँ गृहीत नहीं हुआ है । कारण वह श-द पौद्गलिक पर्याय होने से अचेतन है, और ज्ञान आत्मा का निजस्वरूप होने से चेतन है। જ્ઞાન છે.” અહીં જ્ઞાન પદ સામાન્ય જ્ઞાનનું વાચક છે અને અભિનિબંધ પદ ઈન્દ્રિયો અને મનની સહાયતાથી ઉત્પન્ન થનાર વિશિષ્ટ જ્ઞાનનું વાચક છે. તેથી "आभिनिवाधिकं च हज्ज्ञानं च आभिनिवाधिक ज्ञान" मा ३ ते पन्ने સામાન્ય વિશેષ જ્ઞાનમાં સમાનાધિકરણના થઈ છે. આ અભિનિબધિક જ્ઞાનનું બીજું નામ અતિજ્ઞાન પણ છે.
(૨) શ્રતજ્ઞાન–૨:બ્દના શ્રવણથી અથવા ભાષણ આદિ વડે જે જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે તેને શ્રુતજ્ઞાન કહે છે. જ્ઞાનના પ્રભેદોના પ્રકરણમાં આવી જતું હોવાને લીધે અહીં કૃત શબ્દ વડે જ્ઞાનનું જ ગ્રહણ થયું છે–અહીં થતપદ દ્વારા Ad pीत यस नयी. 'श्रूयते इति श्रुतम्" HERनी ०युत्पत्तिने माधारे શ્રત પદ શબ્દરૂ૫ અર્થનું વાચક પણ સંભવી શકે છે, પરંતુ તે શબ્દાર્થક શ્રુત અહીં પ્રહણ કરવામાં આવ્યું નથી. કારણ કે તે ઇદ પગલિક પર્યાયરૂપ ५.थी अर्थन छ, ज्ञान सामाना नि१३५ वाथी येतन छ.
-
-
-
-
-
-
-
