Page Text
________________
१०६
अनुयोगद्वारसूत्रे
नेगमस्स णं' इत्यादिना' नको गमोऽर्थमार्गो यस्य स नैगमः । पृषोदरादित्वात् ककारस्य लोपः बहुविध वस्त्ववबोधक इत्यर्थः । तस्य नैगमस्य खलु एको देवदत्तादिः अनुपयुक्तः = उपयोगवर्जितः आगमत एकं द्रव्यावश्यकम् । द्वौ देवदत्तयज्ञदत्तावनुपयुक्त आगमतो द्वे द्रव्यावश्यके । त्रयो देवदत्तयज्ञेदनविष्णुमित्रा अनुपयुक्ता आगमतस्त्रीणि द्रव्यावश्यकानि । ' एवं ' अनेन प्रकारेग वन्तः अनुपयुक्ताः आगमतः तावन्ति द्रव्यावर कानि अयं भावः - - नैगमनयः सामान्यरूपं विशेषरूपं च वस्तु अधिगमयति = बोधयति । न तु संग्रहवत्सामान्यमेव । तत्र - विशेषरूपं भेदमाश्रित्य देवदत्तादि प्रत्येक व्यक्ति भेदेन यावन्तोऽनुपयुक्ताः भवन्ति सर्वाण्यप्यस्य द्रव्यावश्यकानि । न पुनः संग्रहवत्सामान्यवादित्वादेव मेव द्रव्यावश्यकम् इति । ।
में हैं । तात्पर्य इसका यह है कि- नैगमनय सामान्य और विशेषरूप अर्थ को कहता है - जिस प्रकार संग्रहनय सामान्यरूप ही अर्थ है ऐसा कहता है, उस प्रकार से यह नय नहीं कहता । यह तो विशेष को भी विषय करता है । इसकी मान्यतानुसार पदार्थ सामान्य और विशेष उभयरूप है वह न सामान्यरूप है और न केवल विशेषरूप ही । इस तरह विशेषरूप भेद का आश्रय करके देवदत्त आदि जितने भी अनुपयुक्त व्यक्ति हैं उतने ही आगम द्रव्य वक्ष्यक इस नय की दृष्टि से हैं सामान्यवादी होने के कारण संग्रहनय की तरह एक ही द्रव्यावश्यक नहीं हैं । संग्रहनय से गृहीत पदार्थों का विधिपूर्वक - विभाग जिस अभिप्राय के द्वारा किया है उस अभिप्राय का नाम व्यवहार नय है । इस नय की मान्यतानुसार सामान्य कोई वस्तु नहीं है । क्योंकि यह सामान्य का निरावरण करता है । इसके प्रतिपादन का विषय विशेष है । કિતઓ હાય છે તેએ આ નયની માન્યતા અનુસાર એટલા જ આગમદ્રયાવશ્યક छे. या उथननुं तात्पर्य नीचे प्रभा छ नेगम नय સામાન્ય અને વિશેષરૂપ અને ખતાવે છે. જેવી રીતે સગ્રહનય “સામાન્યરૂપ જ અર્થ છે,” એવું કહે છે, એ પ્રકારે આ નય કહેતા નથી, એ તેા વિશેષરૂપે પણુ અને ખતાવે છે. રીંગમ નયની માન્યતા અનુસાર તેા પદાર્થ કેવળ સામાન્યરૂપ પણ નથી, કેવળ વિશેષરૂપ પણ નથી, પરન્તુ સામાન્ય અને વિશેષરૂપ એટલે કે ઉભયરૂપ છે. આ રીતે વિશેષ રૂપ ભેદની અપેક્ષાએ દેવદત્ત આદિ જેટલા અનુપયુક્ત પુરૂષા છે, એટલાં જ આ નયની દૃષ્ટિએ આગમ દ્રશ્યાવશ્યક છે—સામાન્યવાદી હાવાને કારણે સંગ્રહનયની જેમ એક જ દ્રવ્યાવશ્યક નથી, સંગ્રહનયથી ગૃહીત પદાર્થોને જે અભિપ્રાયદ્વારા વિધિપૂર્વક વિભાગ કરવામાં આવે ?, તે અભિપ્રાયનું નામ વ્યવહાર નય છે. આ નયની માન્યતા અનુસાર કેાઈ વસ્તુ સામાન્ય નથી, કારણ કે તે સામાન્યનું નિરા
| SR No. | 040003 |
| Book Title | Anuyogdwar Sutra Part 01 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Kanhaiyalal Maharaj |
| Publisher | A B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti |
| Publication Year | 1967 |
| Total Pages | 861 |
| Language | Sanskrit, Gujarati |
| Classification | Book_Devnagari, Book_Gujarati, & agam_anuyogdwar |
| File Size | 249 MB |