________________
બાબતની વ્યવસ્થામાં સર્વ સત્તા હશે, પણ જે એમ દા કરવામાં આવે કે જે બાબતો માટે સરકાર તરફથી ખાસ સંભાળ અને લક્ષ રાખવામાં આવતું હોય અને જેમાં દરબારની સત્તા સંકુચિત જાહેર થયેલ હોય તેવી બાબતમાં પણ પોતે સ્વતંત્ર છે તો તે દાવે પાયા વગરનો ગણાય.
ર૬. કર્નલ વોકરે પિતાના રીપોર્ટમાં જણાવ્યું છે કે – '
“૧૮૦૫ ની તપાસ ઉપરથી જણાયું છે કે કાઠીયાવાડના રાજાઓ જેને ખંડણું ભરતા તેને જ સાર્વભૌમ સત્તા માનતા.” (એઈટીઝન્સની ટ્રીટીઓ, વોલ્યુમ ૬, પાનું ૩૬૬). કાઠીયાવાડના રાજાઓને રાજ્યાધિકાર બ્રીટીશ સરકારની સાર્વભૌમ સત્તાના તાબાને છે, જે શ્રેષ્ઠ સત્તાની રૂએ ફક્ત બ્રીટીશ હિંદુસ્તાનના નહીં; પરંતુ હિંદુ રાજેથી વહિવટ થતા મુલકની પણ સુલેહ અને સુવ્યવસ્થાને માટે જવાબદાર છે. અને આના જેવી બાબતો કે જે સરકારની પ્રજા ઉપર અસરકર્તા છે તેની ગેઠવણ કરવાને
સત્તા છે.'
૨૭. ખંડણી ભર્યાથી તે ભરનારની સ્વતંત્રતા જતી રહેતી નથી એવો જે મી. કેન્ડીએ ભાગ લીધો છે તે કાઠીયાવાડના અનેક નાના નાના રાજાઓ કે જેણે મેગલ અને મરાઠાઓની રાજ્યસત્તા કબુલ રાખી હતી તેઓને ભારયેજ લાગુ થઈ શકે.
૨૮. બ્રીટીશ પ્રજાના બહોળા સમૂહના હિતનું રક્ષણ કરવા માટે ડુંગર ઉપરના દરબારની સત્તાની મર્યાદા બાંધવાને બ્રીટીશ સરકારને સ્વાભાવિક બંધારણ અનુસાર હકક છે, અને તે મુજબ સૈકા ઉપર બ્રીટીશ સરકારે કર્યા પછી સવે સત્તાના સામાન્ય અને મેઘમ સિદ્ધાંતોને આધાર બતાવી આ સ્થાપીત સ્થીતિ દરબાર ભુંસી શકે તેમ નથી. મી. કેન્ડીએ બતાવ્યા પ્રમાણે ૧૮૨૧ ના કરારની સરતો સ્પષ્ટ જણાવે છે કે ઠાકોરે ડુંગર ઉપર સંપૂર્ણ અધિકારને કદી દાવો કર્યો નથી. જે તેમ છે તે કર્નલ વેકરના ૧૮૦૮ ના બંધારણ વખતે ડુંગર ઉપર તેમની રાજકીય હકુમત હતી નહીં તેમ માગી પણ નહોતી.
( ૧૧ )
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
