________________
રખેાપાના અવેજની ઉત્પત્તિ,સ્થીતિ અને ઇતિહાસ.
૨૯. હવે અમે રખાપાના અવેજની ઉત્પત્તિ ભાવના અને ઇતિહાસ તરફ ધ્યાન ખેંચવાની રજા લઈએ છીએ, જે ઉપરથી સ્પષ્ટ થશે કે તેને દરબારના વસુલાતી વહિવટના પેટાના એક સામાન્ય કર જેવા ગણવા તે ભુલ ભરેલુ છે, અને આ ડુંગરમાં બ્રીટીશ પ્ર જાના એક મેટા સમૂહના હીતના રક્ષણ માટે આ અવેજની રકમ અને તેવી રીતની ગેાઠવણુ કરવાનુ બ્રીટીશ સરકારે કાયમ પાતા ઉપર લીધેલુ છે.
દરબાર અને જૈતા વચ્ચેના સને ૧૬૫૧ના કરાર. દરબારે તે અવેજના બદલામાં યાત્રાળુઓની સભાળ અને રક્ષણ કરવાતુ અને ખીજા કામ કરવાનુ કયુલ કર્યું. અને તેના ખરાખર અમલને માટે જામીનેા આપ્યા. રખાપાના અવજ તે રાજ્યસત્તાનેા કર નહીં.
૩૦. જૈન કામ કે જે અનાદિ કાળથી શત્રુજયગિરિની માલીક હતી અને જે માલીકી હક્ક તેમજ કબજો મેાગલ બાદશાહેાની સન ઢાથી ખુલ રાખવામાં આવ્યા હતા, તેઓએ ડુંગર ઉપર આવતા યાત્રીએના ચેાકી–પહેરાની ગાઠવણુ કરવાનું ધાર્યું. મેાગલ સલ્તનતની પડતીની 'તેના તાકાની વખતને લીધે દેશમાં પુષ્કળ અરાજકતા પ્રસરી અનેમારવટીયા બહુજ લુંટફાટ કરતા. તેથી જૈન કામે ગારીયાધાર રહેતા દરબારના કુટુંબ સાથે કાલ–કરાર કર્યો જેમાં ગાડેલાએ રોકડ અને બીજી ઉત્પન્નના અવેજના બદલામાં ડુંગર ઉપર આવતા જૈન યાત્રાળુઓનું રક્ષણ કરવાનું માથે લીધું.
સને ૧૬૫૧ (સંવત ૧૭૦૭) માં થયેલ કરાર નીચે મુજબ છે:
॥ સ્ક્રૂ॥ સંવત ૧૭૦૭ વર્ષે કાર્તિક વદ ૧૩ ભામે ગેહલ શ્રી કાંધાજી તથા ભારાઈ× તથા હમીરજી તથા ખાઇ પદ્મમાજી તથા પાઢમઢે જત લખત' આમા શ્રી સેત્રજાની ચાકી પુત્તુરૂ' કરૂ છું તથા સંઘની ચાકી કરૂડ છું. તે માટે તેનુ પશ્ન કીધા છે. શાહુ શાંતિદાસ સહુસકરણ તથા શાહ રતનસુરા તથા સમસ્ત સઘ મળી શ્રી સેત્રંજી સંઘ આવઇ તથા ડી છ વિહિવા આવિ તથા પાલુ લેાક આવિ તેનુ' અત્રિ કરાર દીધું છે. તે અમે માપના એલશુ' પાળવુ, તેની × અસલ લેખમાં નારાજી નામ છે.
( ૧૨ )
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
