________________
સ્થીતિનું વર્ણન કરતાં કહે છે કે-મુંબઈ સરકારના સેક્રેટરીએ તા. ૮–૧–૧૮૨૧ ના રોજ મેજર બેલેનટાઈન (Major Ballantine) ઉપર લખેલ પત્ર એમ બતાવે છે કે –પાલીતાણાના રાજા આ બાબતમાં સ્વતંત્ર પ્રતીનિધિ નહોતા. અને સાવચેતી આપે છે કે આ દાવા સંબંધના ભવિષ્યના ફેસલામાં આ હકીકત
ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ. પાલીતાણું રાજ્ય અને શ્રાવકે વચ્ચેના સમાધાનમાં લશ્કરની હાજરીનો લાભ લેવા અને જે પક્ષકારે સમાધાની ઉપર ન આવે તો એક પક્ષને ફરજ પાડવાનું લેફ. કર્નલ સ્ટેનહોપને (Lieut Colonel Stanhope) કહેવાની મેજર બેલેનટાઈનને સરકારે સત્તા આપી હતી. એ દેખીતી રીતે ફરજ પાડ્યા જેવું હતું. કલ કીટીંજે છેવટમાં કહ્યું કે –“પત્ર વ્યવહાર વાંચવાથી એમ અસર થાય છે કે પાલીતાણામાં શ્રાવક-વાણીયાની તરફેણમાં આપણે દરમીયાનગીરી અને જામીનગીરી નિરંતર હતી, પણ તે તદ્દન નિરૂપયેગી હતી. હાલના રાજા જુવાન અને ઘણાજ સારા વલણવાળા છે. જાગીર આબાદ થતી જાય છે અને કરજમાંથી મુક્ત છે. કાઠીયાવાડમાં શ્રાવકની સત્તા દરેક પ્રગતીની અને યુરેપીયુનેના આગમનની વિરૂદ્ધમાં છે. તેથી હું યુવાન રાજા ઉપર આ વાત છોડવાની મજબુત રીતે ભલામણ કરું છું. તેના પ્રદેશમાં તેમણે સંપૂર્ણ દીવાની અધિકાર અને તેમની પ્રજાને દેહાંત દંડની સજા કરવાની સત્તા મેળવેલ છે. જેથી યાત્રાળુઓ પાસેથી ચોક્કસ પીન લેવાણ જેવી બાબતોમાં જામીનગીરીને ડાળ કરવો એ મને સલાહકારક લાગતું નથી.
સરકારની પ્રજા સેંકડેબંધ દર વર્ષે પાલીતાણું જાય છે. અલબત તેમની બીજી પ્રજાની માફક જુલમ અને અત્યાચારમાંથી રક્ષણ કરવાની સરકારને સત્તા છે અને તેનો ઉપયોગ કરશે, અને જરૂર જણાયે ગમે તે વખતે ઠાકરને ફરજ પાડી શકે. અત્યારે મને તે સારે રસ્તે એ જણાય છે કે તેમને આ બાબતમાં સ્વતંત્રતા આપવી.
[ 9 *
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
