________________
૮. ઉપરના ઉતારામાં મારે માત્ર એટલું જ કહેવાનું પ્રાપ્ત થાય
છે કે, તે ૧૮૯૩ લગભગ લખાયેલ છે કે જ્યારે કર્નલ કીટીંજ દરેક યાત્રાળુઓ પાસેથી લેવાની રકમ નકકી કરવાનું મારા પિતામહ ઉપર છોડવાને તૈયાર હતા; પણ ફક્ત મુંબઈ સરકારની ઈચ્છાને માન આપી તેઓએ વચમાં પડી રકમ નકકી કરી દખલગીરીના વ્યાજબી કે ગેરવ્યાજબીપણાની હકીકત બાજુ ઉપર રાખી. મુંબઈ સરકારે ૧૮૮૧ માં મંજુર રાખેલ અને ૧–૪–૧૮૮૬ કે જ્યારે હાલને ઠરાવ અમલમાં આવ્યું ત્યાં સુધી
ચાલેલ પદ્ધતિ આ પ્રસંગે ધારણ કરવા રાજ્યની ઈચ્છા છે. ૯. ઉપરાંત ઉપર કહેલ સને ૧૮૬૩ ના ૧૫ મી એપ્રીલના રીપોર્ટમાં
જે રાજા ગેરવર્તણુક ચલાવે તો તેને ફરજ પાડવાની સરકારની સત્તા સંબંધી કહેતાં કર્નલ કીટીંજ પેનલ્ટી કલૅઝ ઉમેરે છે. છતાં મને કહેવાને મગરૂરી થાય છે કે ઉશ્કેરણીના ઉદ્દેશથી ઉભી કરેલ અચોક્કસ હકીકતો સિવાય સરકારને વચમાં પડવું વ્યાજબી જણાય તેવું કઈ પણ ચક્કસ તહોમત રાજ્યવિરૂદ્ધ સિદ્ધ થયેલ નથી, તેવી દફતર ઉપરથી ખાત્રી થશે. પાંચમા પારેગ્રાફમાં (જુઓ ઉપરને પારા ૪) કહ્યા મુજબ અત્યારની માફક શ્રાવકે તેઓના અંદરના સંપ અને ઘણું જ લક્ષમી-કે જેનાથી તેઓ ગુજરાતમાં ઘણા ખરા રાજાઓના લેણદાર હતાતેનાથી ઘણી વગ ધરાવે છે, તેઓએ રાજ્યની મીલકત ઉપર ત્રાપ મારી, રાજ્યના હુકમને અનાદર કર્યો અને રાજ્યના વહીવટના સામાન્ય નિયમ પ્રમાણે વર્તવાની ના પાડી. કર્નલ કીટીંજે તેના ૮ મા પારેગ્રાફમાં આ વલણની બાબતમાં ટુંકમાં કહ્યું છે કે –“એટલું યાદ રાખવું જોઈએ કે આ દાવ પાલીતાણામાં જેને તરફથી માગણી થયેલ ખાસ હક્કો અને મુક્તિ
પૈકીનું એક છે.” ૧૦. સંપૂર્ણ સત્યતાથી કહેવું જોઈએ કે આ વલણ અદ્યાપિ પર્યત ચાલુ રહ્યું છે, અને જાહેર વર્તમાન ઉપરથી જણાશે કે ઉશ્કેર
થી આ કેમે પાલીતાણામાં મેળવેલ ફતેહનું એ પરીણામ આવ્યું કે જ્યાં જ્યાં જેનેના દેવળે હતાં ત્યાં ત્યાં દરેક
[ 4 ]
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
