________________
૪૪
શત્રુજય પ્રકાશ.
નવાનગર, ધેાલેરા, પાલણપુર, શિાહી વગેરે મહેાળા વિસ્તારમાં પથરાયેલા હતા તેથી સર્વત્ર પહેાંચી ન શકતાં તેમણે ઈ. સ. ૧૮૩૧ માં પાલીતાણાના ઈજારા છેાડી દીધા. પરંતુ રાજ્ય હજી દેવાદાર સ્થીતિમાંથી મુક્ત થયું નહાતુ તેથી ગાહેલ દાદભાયે ફ્રી તેમને મળી બ્રીટીશ માંહેધરી નીચે પાલીતાણા પરગણું ઈ. સ. ૧૮૩૫ માં વીશ વર્ષીને પટે છજારે રાખ્યુ. અને તેના વહીવટ સભાળવા માતીકડીયાને રોક્યા. તે પછી ઈ. સ. ૧૮૪૦ માં કાંધાજી ( દાદભા ) ગુજરી જતાં તેમના પુત્ર નાંઘણુજી ( ચેાથા ) ના હાથમાં વહીવટ આન્યા. તેઓ ટેકી તથા ધર્મપ્રેમી હતા. તેમના અમલ દરમ્યાન તેમના પુત્ર પ્રતાપસિંહજી ઉમ્મર લાયક થતાં રાજકાજમાં રસ લેવા લાગ્યા.
જેના વિરૂદ્ધ પાલીતાણા
પ્રતાપસિહજી કડક હતા. તેણે ઇ. સ. ૧૮૪૪ માં એક વખત શેઠની પેઢી અને કારખાના વચ્ચે બજારમાં પેાતાની ઘેાડી તાકાને ચડવાથી તેને ઠાર કરી. આ વખતે તેણે શેઠના કારભારી મેાતીકડીયા માટે લાલ આંખ દેખાડવાથી કારભારી અમદાવાદ ગયા. અને શેઠને વાત કરી. શેઠ હેમાભાઇને વહીવટી વિસ્તાર વધારે હોવાથી તે આવા ઇજારાથી કંટાળેલ હતા; તેમજ ઇજારાની મુદત લગભગ પુરી થઇ હતી તેથી તેમણે પાતાના વહીવટ ખેંચી લેવા દુરસ્ત ધારી ડાકારને દેવાથી મુક્ત કર્યો.
ઇજારાની મુદત દરમ્યાન ઢાકારને પડખે એક એવા વગ ચક્યો હતા કે જે તેમને રાજાના નામે શૂર ચઢાવી ઉશ્કેરતા હતા. ભેાળા નાંઘણુજી પાસે ધીમે ધીમે તે વનું જોર જામતું ગયું. એટલે ઇ. સ. ૧૮૩૬ માં જમીનના વેચાણુ માટે સરકાર પાસે અરજ કરાવી. પરંતુ તે પછી જૈના સાથેના તેમને સબંધ અને રખાયતના ખ્યાલ આવતાં આ કામ તેમણે શીખવણીથી કર્યું છે તેમ જણાવી ઇ. સ. ૧૮૩૮ માં અરજી પાછી ખેંચી લીધી હતી.
૧ શેઠે ગામને ગઢ કરાવ્યા તથા પેાતાની હવેલીમાં જેલ રાખી હતી.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
