________________
૪
.
વખતચંદ શેઠને વહીવટ, વાડે કંપની પાસે માગણી કરી તેથી મુંબઈ સરકારે વડોદરામાં પિતાના રેસીડેન્ટ કર્નલ વોકરને મોકલ્યો.
કલકરે લશ્કરી મદદ આપવા ઉપરાંત ગાયકવાડ મહારરાવને ખર્ચ માટે મંગળ પારેખ તથા શામળ બહેચરવાળા પાસેથી ૫૦૦૦૦ રા જામીન થઈને અપાવ્યા તેથી ગાયકવાડે ખુશી થઈ કંપનીને ઇ. સ. ૧૮૦૩ માં ધોળકા, માતર, કડી અને કાઠિયાવાડના મળી ૧૧,૧૦,૦૦૦ ની આવકના ગામ લશ્કરી ખર્ચ માટે બ્રીટશ કંપનીને આપ્યાં. તેથી કર્નલ વોકરે મોરબી પાસેના ગામે કાઠીયાવાડના નાના–મોટાં દરેક રજવાડાના પ્રતિનીધિઓને એકઠા કરી મુલકગીરીના આંકડા નક્કી કર્યા અને પેશ્વાઈ ઈજારો બીજા દશ વર્ષ માટે ગાયકવાડે લંબાવવાથી તેના વતી કંપની ૧૮૦૭થી ઉઘરાત કરવા લાગી. તે પછી પેશ્વાઈ સત્તા નબળી પડવાથી તેણે સોરઠ તથા ગાયકવાડ સાથેના પિતાના હક્ક કંપનીને સોંપી દીધા. જ્યારે ગાયકવાડે પણ ઈ. સ. ૧૮૨૦ માં પિતાના ઉઘરાત વહીવટનો કારોબાર કંપનીને હવાલે કર્યો. તેથી કાઠિયાવાડની મુલકગીરી ઉઘરાવવાને કેપ્ટન બાર્નવેલને રોક્યા. તે પછી જુનાગઢના નવાબે પણ ઈ. સ. ૧૮૨૨ માં પિતાની જોરતલબી ઉઘરાવવા માટે બ્રીટીશ સાથે નક્કી કર્યું તથા ગાયકવાડે પિતાનું અમરેલીનું થાણું કાઢી નાખ્યું એટલે ઈ. સ. ૧૮૨૨ માં કાઠિયાવાડમાં બ્રીટીશ સત્તા તરફથી પોલીટીકલ એજંટ તરીકે કેપ્ટન બનવેલની નીમક થઈ. અને ઉઘરાતના વહીવટ નિયમીત એકહથ્થુ થઈ જતાં મહેમાંહેના તોફાનનો અંત આવ્યો. વખતચંદ શેઠને વહીવટ– " ઉપર જોઈ ગયા તેમ કાઠિયાવાડનાં રાજ્ય જ્યારે ધારી સત્તામાંથી પસાર થતાં હતાં ત્યારે અમદાવાદનું શેઠ કુટુંબ મરાઠા, ગાયકવાડ, પેશ્વા અને છેલ્લે બ્રીટીશ સત્તાના સંબંધમાં આગળ વચ્ચે જતું હતું.
શાંતિદાસ શેઠ તથા લક્ષ્મીચંદ શેઠનો મુગલ શાનશાહત સાથે સંબંધ અગાઉ જેવાઈ ગયો છે તે પછી ખુશાલચંદ શેઠના
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
