________________
શત્રુજય પ્રકાશ. શેરખાન લાલીયે ઇ. સ. ૧૭૪૮ માં નવાબ બહાદુરખાનનુ નામ ધારણ કરી સ્વતંત્ર હુકુમત સ્થાપી નવાબી જોરતલખી ઉઘરાવવા માંડી.
તે પછી દામાજી ગાયકવાડ ૧૭૫૧ માં પેશ્વાસત્તાને તાડવા જતાં તેમાં પકડાયા અને સારઠની ઉપજમાં પેશ્વાના અર્ધા ભાગ કરી દેવા પડયા. જ્યારે મરાઠાયે ૧૭૫૮ માં અમદાવાદ અને ૧૭૮૪ માં ઘેાઘામાં પેાતાની સત્તા દાખલ કરી હતી તેથી સારના અમલ નવાબ, ગાયકવાડ, પેશ્વા અને મરાઠા સત્તાના ચોધારા કાકડામાં ગુંચવાઇ ગયા હતા.
બ્રીટીશ અમલ
રાણી ઇલિઝાબેગના સમયમાં ઇંગ્લાંડમાંથી એક વ્યાપારી કુપનીએ મદ્રાસ અને કલકત્તામાં કાઢી નાંખી હતી. તેણે મુગલસત્તા નખળી પડતાં એક બીજાને પડખે રહી ધીમે ધીમે બંગાળમાં પેાતાની સત્તા પાથરી. તે પછી તેમણે સુરતમાં કાઢી નાંખી અને ડ્રીરંગીઓ પાસેથી મુંબઇના ટાપુ પહેરામણીમાં લીધા પછી ૧૬૮૭ માં ત્યાં ગાઢી નાંખી પેઠા. આ વખતે ગુજરાત તથા દક્ષિણમાં મરાઠા, પેશ્વા અને ગાયકવાડ પાતપાતાની સત્તા વધારવા મથતા હતા.
જ્યારે બ્રીટીશ ક ંપની તક મળતાં ધીમે ધીમે ગુજરાતમાં આગળ વધ્યે જતી હતી. તેણે ઇ. સ. ૧૭૫૯ માં સુરત અને ૧૭૭ર માં ભરૂચ મેળવ્યું. દરમિયાન મહીસુરમાં ટીપુ સુલતાન નેપાલીયન આનાપાની મદદ લઇ હિંદમાંથી અંગ્રેજ સત્તા ઉખેડી નાંખવાની આછરચતા હતા તેથી તેને ગંધ આવવાથી તે તરફ કુ ંપનીનુ ધ્યાન હતુ તેવામાં સિધિયાની હાયથી બાજીરાવ પેશ્વાએ પુના લીધું. આ વાત હાલકર અને તેના પક્ષકારને ચી નહીં. તેથી પુનામાં તાફાન ઉઠતાં ઇ. સ. ૧૮૦૧ માં પેશ્વા વસઇ મુકામે કપનીને શરણે ગયા. અને મદદના બદલામાં ધંધુકા, રાણપુર, ઘાઘા, ખંભાત વગેરે ૨૬ લાખની ઉપજના ગામેા કંપનીને આપવા કબુલ્યુ‘.
આ પ્રસંગે પેશ્વા દક્ષિણના તાકાનામાં ગુંચવાઈ ગયા હતા તેથી ઇ. સ. ૧૮૦૦ થી પાંચ વર્ષ માટે ગાયકવાડને ખંડણી ઉધરાવવાના અર્ધ ભાગે ઇજારા આપ્યા હતા તેમાં મદદ કરવા ગાયક
:
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
