________________
आगम (४०)
[भाग-3] "आवश्यक"- मूलसूत्र
अध्ययनं -1, नियुक्ति: -1, भाष्यं -1, वि०भा०गाथा [६२,६५-६७], मूलं [-/गाथा-] पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनियुक्ति एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्तिः ।
प्रत
सूत्रांक
H
1
दीप अनुक्रम
(अ) प्रतिबन्ध पर्यालोचयतः तदर्शनेनानध्यवसायः, यदिवा यदृच्छया भवेत् प्रतिपत्तिः, आह -"संसयविवजया वाडण-15 ज्यवसाओऽहवा जहिच्छाए । होज्जत्थे पडिवत्ती न वत्थुधम्मो जा नाम ॥१॥ (भा० ६२) न चैतत् दृश्यते, तस्मात् वस्तुधर्मो नाम, तदेव चैकं तात्त्विक, तद्धशादेव सकलव्यवहारप्रवृत्तेन स्थापनादय इत्येवमुक्के स्थापनानय आह-आकार एवं वस्तु, तत्रैव बुद्ध्यभिधानप्रवृत्तिक्रियोपलम्भात् , तथाहि-प्रत्यक्षत आकारवदेव वस्तु परिगृह्यते, तदेव च शब्देनाप्यभिधीयते, तत्रैव च पुरुषस्य प्रवृत्तिः, अर्थक्रियामपि च तदेव करोतीत्याकार एव तात्त्विको न नामादयः, तथा च प्रयोगा-यदाकाररहितं न तद्वस्तु, यथा गगनेन्दीवरं, आकाररहितं च पराभिमतं नामादि, उक्तं च-"न पराणुमयं पत्थु आगाराभावओ खपुष्पं व । उवलंभववहाराऽऽभावाओ नाणगारं च ॥१॥" (भा०६५) अत्र पूर्वार्द्ध सुगम, उत्तराद्धेस्य व्याख्यानमिद-न अनाकारं वस्तु उपलम्भाभावात् व्यवहाराभावाच । एवं स्थापनानयेनोके द्रव्यनय आह-16 तात्विकोत्पादव्ययरहितं यन्निर्विकारमाविर्भावतिरोभावमात्रपरिणामात्मकं द्रव्यं तदेवैकं तात्त्विक, तस्यैव प्रत्यक्षादिना प्रमाणेनोपलभ्यमानत्वात् , यत्तु तदतिरिच्य स्थापनानयेन प्रोच्यते तदसद्, द्रव्यातिरेकेणान्यस्याकारस्योपलम्भाभावात् , | उक्तं च-“दवपरिणाममेत्तं मोत्तूणागारदरिसणं किं तं । उपायबयरहियं दवं चिय निधियारं तं ॥१॥ आविम्भावतिरोभावमेतपरिणामकारणमचिंतं । निचं बहुरूवंपिव नडोव वसंतरावन्नो ॥२॥" (भा०६६-६७) इति, इतश्च द्रव्यं तात्त्विकं कारणत्वात् मृत्पिण्डपयःप्रभृतिवत् , यच्चाकारणं न तदू वस्तु, यथा गगनकुसुम, अकारणं च पराभिमतमाकापदीति । एवं द्रव्यनयेनाभिहिते भावनयः प्राह-भाव एव पारमार्थिको न द्रव्यं, तस्यानुपलम्भाव, म हि मृत्पिण्ड
C+
=
For
a From Us
~43~
