________________
आगम
(४०)
प्रत सूत्रांक
[-]
दीप
अनुक्रम
[-]
[भाग-3] “आवश्यक”- मूलसूत्र - १ (निर्युक्ति:+वृत्ति:) १
अध्ययनं [-], निर्युक्ति: [ ६५ ], भाष्यं [-] वि० भा०गाथा [-], मूलं [- /गाथा - ]
पूज्य आगमोद्धारकश्री संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनिर्युक्ति एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्तिः
न्यतो वर्णगन्धरसस्पर्शलक्षणांश्चतुरः पर्यायानेकस्मिन् द्रव्ये पश्यति, न त्वेकगुणकाड़ादीन् बहूनिति, उक्तं च- "एगं दबं पेच्छं खंधमणुं वा स पज्जवे तस्स । उकोसमसंखिज्जे, संखिजे पेच्छई कोइ ॥ १ ॥ दो पजवे दुगुणिए, सवजहण्णेण | पेच्छए ते य । वण्णाइया व चउरो नाणंते पेच्छइ कयाइ ||२||” (वि.७६१-२) अनम्वांश्च पर्यायानुत्कर्षतोऽपि न प्रेक्षते एकद्रव्यगतान्, अनन्तेषु द्रव्येषु समुदितेष्वनन्तांस्तान् पश्यत्येव यत उक्तं नन्यध्ययने- "भावतो णं ओहिणाणी अनंते भावे जाणइ पासइ" इत्यादि ॥ गतं सप्रसङ्गं उत्पादप्रतिपातद्वारम्, इदानीं ज्ञानदर्शन विभङ्गलक्षणं द्वारत्रयं युगपदभिधित्सुराह -
सागारमणागारा, ओहि विभंगा जहण्णया तुल्ला । उवरिमगेवेळेसु (उ) परेण ओही असंखेो ॥ ६५ ॥ इह योऽवधिर्विशेषग्राहकः स साकारः, स च सम्यग्दृष्टेः ज्ञानमित्यभिधीयते स एव मिथ्यादृष्टेर्विभङ्गः, यः पुनः | सामान्य ग्राहकोऽवधिः विभङ्गो वा सोऽनाकारः, स च दर्शनं तत्र साकारानाकाराववधिविभङ्गौ जघन्यकादारम्य तुल्यौ लोकपुरुषग्रीवाभवानि मैवेयकानि उपरिमाणि च तानि चैवेयकाणि च उपरिममैवेयकाणि तेषु यावत्, तुशब्दो विशेषणार्थः, स चैतद्विशिनष्टि-नारकभवनपतिदेवेभ्य आरम्य तिर्यखानुष्यवर्जमुपरिभैवेयकेषु यावत् साकारानाकाराववधि| विभङ्गौ क्षेत्रकालविषयावधिमधिकृत्य जघन्यादारभ्य तुल्यस्थितिकत्वेन तुल्याविति, इयमत्र भावना-नारका भवनपत्या| दयश्च उपरितनयैवेयकविमानवासिपर्यन्ता देवा ये ये जघन्यतुल्यस्थितयो मध्यमतुल्यस्थितयो उत्कृष्टतुल्यस्थितयो वा | तेषां तेषामवधिविभङ्गज्ञानदर्शने क्षेत्रकालरूपौ विषयावधिकृत्य परस्परतस्तुल्ये, न तु द्रव्यभावविषयौ तावङ्गीकृत्य, तुल्यस्थितिकानामपि सम्यग्दर्शनं विशुद्धतपःकर्मादिकं च प्राग्भवगतं कारणं प्रतीत्यातिदरं तत्यत्वाभावात. 'परेण ।
Jan Education International
~ 169~
wwwjanelibrary.org
