________________
૧૬
આવી રીતે કરેલા વ્યુત્પત્તિ અર્થથી અરિહંત ભગવાનનું સ્વરૂપ થોડું ઘણું જાણ્યું.
૧૨.
હવે આપણે નિક્ષેપ–આરોપણથી અરિહંતદેવનું સ્વરૂપ જોઇએ. નામ, સ્થાપના, દ્રવ્ય અને ભાનિક્ષેપ એમ ચાર નિક્ષેપથી અરિહંતનું ચાર પ્રકારે સ્વરૂપ છે.
નિક્ષેપે અરિહંત.
નામઅરિહંત——અરિહંત એટલે ઋષભાદિક જિનનાં જે નામ છે તેમને તે નામથી ખોલાવીએ તે. સ્થાપનાઅરિહંતશ્રી જિનભગવાનની જે જે પ્રતિમા, મૂર્તિ, પગલાં આદિ છે તે.
દ્રવ્યઅરિહંત——જેમણે શ્રી તીર્થંકર નામ કર્મ આંધ્યું છે એવા શ્રીકૃષ્ણ, શ્રેણિકાદિક સર્વ તથા જેઓ તેજ ભવમાં તીર્થંકરપદ પામશે પરંતુ દીક્ષા લઇને કેવલજ્ઞાન નથી પામ્યા તે. કારણ કે આ બધા જિનના જીવ કહેવાય.
ભાવઅરિહંત——જેઓ કેવલજ્ઞાન પામી સમવસરણમાં એસી ધર્મોપદેશ આપે તે.
૧૯.
જ્યારે દેવપૂજા કરવાની છે ત્યારે આ ચારે પ્રકારે શ્રી અરિહંત ભગવાનનું સ્વરૂપ વિચારી પૂજા કરવાની છે. દેવપૂજાપ્રત્યે મનને ઉપદેશ. તે દરેક પ્રકાર શુભ ફલ આપે છે તે વિચારીએ. જિનપૂજાએ જિનપ્રત્યેની આપણી પ્રીતિ છે, અને પ્રીતિ જુદી જુદી રીતે દર્શાવી શકાય છે; તેથી એક પોતાના મનને સમજાવતાં કહે છે કે હૈ મન ! તું ખીજે રસ્તે ન જતાં અથવા મને ખીજે-અવળે માર્ગે ન ચડાવતાં જિનપ્રત્યે પ્રીતિ કરવામાં લઈ જા.
રાગ-ધન્યાશ્રી.
હે મનવા ! કાં ચકડોળે ચડાવ,
સપથ મારે સાધવો, શિવપ્રતિસાધન થાય
સાધ્ય દૃષ્ટિમાં આવતું, ભાવારોગ્ય થવાય—હૈ મનવા. પૂજા પ્રીતિરૂપ છે, પ્રીતિરૂપ અનેક
દર્શન, નામ, નમન, સ્તુતિ, ધ્યાન, મગ્રતા છે—હે મનવા.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
