________________
સંત વગેરેના જીવને ઉપરથી સમજી શકાય છે. આવા સર્વાગી સત્ય માટે ચાર બાબતે આવશ્યક થઈ (૧) તે સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ; તેનું દશન શુદ્ધ હોવું જોઈએ, (૨) તે શ્રદ્ધાને પાત્ર પણ તેવું જોઈએ અને શ્રદ્ધાનું જનક હેવું જોઈએ, (૩) તે કલ્યાણકારી લેવું જોઇએ; અને (૪) તે વ્યાપક હોવું જોઈએ. આવાં સત્ય માટે કહેવાયું –
सत्यमेव जयते સત્યને જય છે !” તેમ જ આગમોએ કહ્યું :
सच्चं लोगम्मि सारभूयं “સત્ય એ જ ક્યાં સારભૂત વસ્તુ છે.” એ જ સત્યની શોધ બુદ્ધ, મહાવીર અને ગાંધીએ કરી. તેમણે જગતને એ સત્ય અલગ-અલગ દષ્ટિબિંદુએ સમજાવ્યું પણ, આજે સત્ય શબ્દનો રૂઢ અર્થ તેના એકાંશમાં રહ્યો છે–અને તે છે સત્ય એટલે સાચું બોલવું તે જ આજે મનાય છે, પણ તેનાથી વિશાળ અર્થમાં “જીવન એક યાપક સત્ય” સિવાય કંઈ નથી, તેને અનુભવ દરેક ડગલે આપણને થાય છે. તેની સાથે છૂટ લઈ શકાતી નથી; તેને પડતું મૂકી શકાતું નથી; તેને પ્રભાવ સર્વ ધર્મ, સર્વ દર્શન અને સર્વ કર્મ ઉપર રહેલો છે. જેને આવા સત્યની દષ્ટિ મળી જાય છે તેને સ્પષ્ટ દર્શન થાય છે અને એ દષ્ટિ મળ્યા બાદ તે વ્યક્તિ તેને અનુરૂપ જગતને તાળવા પ્રયત્ન કર્યા સિવાય રહી શકતું નથી. એટલે જ આપણે બુદ્ધને રાજપાટને ત્યાગ કરીને જતા વાંચીએ છીએ; સત્યનું જ્ઞાન મળ્યા બાદ લોકોને તે માગે વાળવા જીવનપર્યત વિચરણ કરતા સાંભળીએ છીએ. એ જ શોધ માટે મહાવીરને ઉપસર્ગો સહન કરતાં અને જ્ઞાન–પ્રાપ્તિ પછી ત્રીસ-ત્રીસ વર્ષ સુધી વિચરણ કરતાં વાંચીએ છીએ. એના જ કારણે ગાંધીજીને મહાત્મા બનીને સક્રિય સર્વાગી દ્રષ્ટિએ, સર્વક્ષેત્રે કાર્ય કરતા જોઈ છીએ,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
