________________
૧૪૨
આવા ઈશ્વરને કર્તા માનવામાં આવે છે, પણ તે કઈ દષ્ટિએ ? તે કઈ નવું રધૂળ જગત રચતો નથી પણ તેમાં રહેલ સમાજ-તીર્થ કે સંધની રચના કરે છે, ઘડે છે તેને પ્રેરણા આપે છે. તેમાં જ્ઞાન, સત્ય, સંયમ, વગેરેને વિકાસ કરવા પ્રવૃત્ત થાય છે, જાતે નિર્દોષ રહી જગતના કલ્યાણ માટે તત્પર થાય છે. આને આલંકારિક ભાષામાં ગીતા
यदा यदाहि धर्मस्य ऽलानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ।।
–આને સ્પષ્ટ અર્થ એ થાય છે કે જ્યારે વિશ્વમાં ધર્મની દષ્ટિએ સમાજ-રચનાને હાસ થાય છે, અધર્મ અને અનિષ્ટો વધે છે ત્યારે ઇશ્વર અવતરે છે અને જુનાં બોટો મૂળે નિવારે છે અને નવાની સ્થાપના કરે છે.
અહીં મુક્ત (સગુણ-વ્યક્ત) ઈશ્વરની વાત છે. જે સિદ્ધ ઇશ્વર સૃષ્ટિરચનાનું કામ કરતા હોય તે આ મુક્ત ઇશ્વરની વાત ગીતામાં ન થાત. એટલે એવા મુક્ત ઈશ્વરે ભકતની દષ્ટિએ સમાજના કર્તા, ધર્તા, હર્તા છે. સિદ્ધ ઇશ્વરઃ
સિદ્ધ ઈશ્વર : એવા પૂર્ણ મુક્ત ઈશ્વરે માટે શબ્દ છે. જેમણે સંપૂર્ણ કર્મોને નાશ કર્યો છે અને જેઓ સમાજના અનિષ્ટોના નિવારણ માટે જીવન અર્પી સિદ્ધ, બુદ્ધ અને મુકત થઈ ગયા છે, જે નિરંજન નિરાકાર છે, જે શરીરધારી નથી. કર્મ, કાયા, માયાથી સર્વયા રહિત છે. બદ્ધ ઈશ્વરઃ
આ પછી ત્રીજા ઇશ્વરને બદ્ધ ઈશ્વર કહેવામાં આવે છે. વેદાંતની ભાષામાં તેને માપધિક બ્રહ્ના કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે કર્મોથી
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
