________________
૧૭
નથી.” એટલે આર્યાવર્ત સિવાય અન્ય સ્થળોમાં સેમયજ્ઞ પૂર્ણપણે પ્રચલિત હતું એ વાત પણ નિર્વિવાદ છે. તે પછી એમ જ માનવું પડે કે આર્યાવર્તમાંથી જ તેનાં સંસ્થાનામાં સોમ વનસ્પતિ લઇ જવામાં આવતી હતી. ઉત્તર ધ્રુવના પ્રદેશ પાસેની અંધારી દીર્ધ રાત્રિઓને હાંકી કાઢવા માટે સમરસની મદદ લેવામાં આવતી હતી એમ ઉત્તરધ્રુવવાદના શિષ્ટ પ્રતિપાદક શ્રીયુત ટિળક પોતે કબૂલ કરે છે. એટલે જે એ વનસ્પતિ આયોવત. સિવાય થતી જ ન હતી તો ઉત્તર ધ્રુવના પ્રદેશના આ તે લાવ્યા ક્યાંથી ? સેમ વનસ્પતિ સરસ્વતી નદી તથા “સાત નદીઓના પ્રદેશમાં થતી હતી એમ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ ત્રવેદમાં છે અન્ય સ્થળે તે ઊગતી હતી તેવું બતાવવા એક પણ ઉલ્લેખ નથી. -
૨. સ્મૃતિ. શ્રુતિ જોઈ ગયા પછી સ્વદેશવાદ માટે સ્મૃતિ તેમ જ અન્ય આધારે તપાસીએ. તેમાં પ્રથમ મનુસ્મૃતિ તે વિષે જો પુરાવો આપે છે તે જોઈએ. બહાવત નામને પ્રદેશ ઇશ્વરે બનાવ્યો એમ મનુભગવાન કહે છે અને તેના ખૂટ બતાવે છે કે તેની ઉત્તરે સરસ્વતી અને દક્ષિણે દશાવતી નદી છે. તે નિમિતે તેમાં રાજ કરાયR. દેવનિમિત-અશ્વરને બનાવેલો-એ શબ્દ વળી એમ સૂચવે છે કે મનુષ્યની આદિ ઉત્પત્તિનું જ તે સ્થાન છે. તે વિષે આગળ વિવેચન કરીશું. વળી તે કહે છે કે તેની નજીકના
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Burnatumaragyanbhandar.com
