________________
૧૬
ઈંતેજાર હતા એ નવાઇ જેવુ' ન કહેવાય. ઋગ્વેદની ઋચા
છે કે,
त्वं सोम पितृभिः संविदानो अनु द्यावा पृथिवी आततंथ । तस्मै त इन्दो हविषा विधेम, वयं स्याम पतयोरणीयाम् ॥
<s
હે સામ ! તું અમારા પૂર્વજોને સહાયક ને જોડીદાર છે અને પૃથ્વી અને સ્વર્ગમાં ચાતરર્ પ્રસર્યાં છે. તેથી હે જીંદુ ! તને આહૂતિ આપી અમે ધનવાન થઇશું. ”
"
આ ઉપરથી જણાશે કે આપણા વૈદિક પૂર્વો સામને તેમનાં વિશાળ સંસ્થાનાની વૃદ્ધિ કરવામાં સાધનભુત માનતા હતા.
ઉત્તર ધ્રુવના, યુરેપીય અગર મધ્યએશિયાના વાદનુ પ્રતિપાદન કરનારાએએ આ સેામની હકીકત વીસારી દીધી જણાય છે. તેના લક્ષ બહાર તે જતી રહી છે; નહિ તે પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થાય છે જ કે જો આર્યાં બહારથી આવ્યા અને સામ આર્યાવર્તમાં તેમને મળ્યા તેા પછી પાછા અન્ય પ્રદેશ ( જેવા કે ઉત્તર ધ્રુવ)ના સંબંધમાં તેના ઉલ્લેખ કયાંથી આવ્યા ? સેામ વનસ્પતિ ઉત્તર ધ્રુવ અગર યુરોપ અગર મધ્યએશિયામાં ઊગતી ન હતી પણ ક્ત આર્યાવર્તમાં જ અમુક પ્રદેશમાં તે થતી હતી તે તે નિવિવાદ છે. વિદ્વાન ટિળક પણ તેમના પુસ્તકમાં તે વાત સ્વીકારે છે. તે કહે છે કે, “ સામ' શબ્દ યુરોપીય ભાષામાં થિંગાગર થતા
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, watumaragyanbhandar.com
