________________
હવે તે અલંકારિક છે કે સત્ય બનાવે છે તેનું અહીં મહત્વ નથી, પણ તે રથ કયે ઠેકાણે ભેગા એ જે બતાવ્યું છે તે અહીં આપણે પ્રસ્તુત વિષય છે. સુરંfઇ પિયા એ શબ્દોથી વિપાશા નદી આગળ ઉષાને ભાંગેલો રથ પડે છે એમ બતાવ્યું છે. આ વિપાશા તે હાલની બિયાસ નદી છે. (પ્લીની તેને હીપેસીસ નામથી ઓળખે છે, અને તેના અર્થ વિગતઃ રા: એટલે “બંધન વગરની એમ કરે છે )
વેદમાં વારંવાર રતિષ: સાત નદીઓવાળા પ્રદેશને આર્યાવર્ત તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે. વેદનાં વર્ણને એવાં સુંદર અને ચોક્કસ છે કે તેઓના અવલોકનની ખામી હતી એમ તો કઈ જ કહી શકે નહિ. આખા ઋગવેદમાં પરદેશના ત્રણ વાદને અનુમોદન આપતે એક પણ શબ્દ નથી,
ઈદે ભૂમિ આર્યોને આપી એમ ત્રવેદમાં છે તેની સાથે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે “સંત નદીઓવાળી ભૂમિ આને આપું છું. ”
સમયસ બહુ પ્રાચીન છે. તે યજ્ઞ માટે તેમની વનસ્પતિ આર્યાવતમાં જ ઊગે છે, એમ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. યુરોપીય વિદ્વાનોને મત એ છે કે આ વનસ્પતિ હિમાલય ને કાશ્મીરના પર્વત ઉપર ઊગતી હતી. આર્ય લોકો તે પર્વતોની વિશાળ ખીણમાં અને ઊંચી ટેકરીઓ ઉપર ઋવેદની પણ પહેલાં રહેતા હશે.” રગવેદમાં કહ્યું Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Burnatumaragyanbhandar.com
