Page Text
________________
શુભસંગ્રહ-ભાગ ચેાથે ३९-गोस्वामी तुलसीदासजी और वीर-रस
૧-ઉપમા જગ પુનિ દૂજે જગમો, કેઉ કવિ તુલસી સે ન;
કાયરતા-મુખ દેત જે, કવિતા-તુલસી-સેન૪ ગાસ્વામીજી ને જે કુછ કહા હૈ, અપૂર્વ ઔર સજીવ હૈ. ઉનકા વિર–રસ વર્ણન ભી કેત્તર હૈ. પદ પદ પર એજ ટપકતા હૈ ઔર ભાવ તથા રસ કી ભરમાર હૈ. હૃદય ફડક ઉઠતા હૈ.
લોગ કહતે હૈ, સ્ત્રી ઔર બ્રાહ્મણ કે ઉપર વીર કે હાથ ન છોડના ચાહીએ- અવધ્ય હિ. પરંતુ મર્યાદા-પુરુષોત્તમ શ્રીરામ ને વધક્રિયા સ્ત્રી તાડકા સે પ્રારંભ કર કે બ્રાહ્મણ રાવણ પર સમાપ્ત કી. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ને ભી પહલે પૂતના કે હી ઈસ સંસાર સે બિદા કિયા થા. બાત યહ હૈ કિ જો ધર્મ કે વિરુદ્ધ જાય ઔર દૂસરે કા ધર્મ બિગાડે. સમઝાને પર ભી ન સમઝે; તો ફિર ઉસે ‘ન ન ઘવાળ સમાપ્ત કર દેને મેં હી ધર્મ કી રક્ષા ઔર સંસાર કી ભલાઈ હૈ.
ભાઈ સહિત રામચંદ્ર વિશ્વામિત્ર કે યજ્ઞ કી રક્ષા કરને કે લિયે ચલતે હૈં. બીચ મેં તાડકા રાક્ષસી કે પ્રાણ લે કર આશ્રમ પહુંચતે હૈ ઔર ગર્વપૂર્વક ઉત્સાહ સે કહતે હૈં-“મુનિવર ! અબ-નિર્ભય યજ્ઞ કરહુ તુમ જાઇ!” આત્મબલ પર કેસા વિશ્વાસ હૈ! યાવિધ્વંસ કરને કે લિયે મારીચ ઔર સુબાહુ ધાવા કરતે હૈ. મારીચ કે તે આપને ઐસા બિનફર બાન મારા કિ બસ. વહ “સત જન ગા લંકા પારા!બાદ સુબાહુ રહા, સો-પાવક સર સુબાહપુનિ જારા બાકી ઇનકી સેના બચી ઉસે લમણુજી ને ચૌપટ કર દિયા-અનુજ નિશાચર કટક સંહારા” યજ્ઞ પૂર્ણ હુઆ બાદ સીતાસ્વયંવર દેખને ઔર જનકપુર પહુંચે.
૨–પરશુરામ ઔર રામ ધનુષ તેડ ચૂકને પર મહાક્રોધી પરશુરામ આતે હૈ. સબ રાજા-મહારાજા ગાયબ હે જાતે હૈિં-બાજ ઝપટ જનુ લવા લુકાને, જે સામને રહ ગયે, વે થર થર કાંપતે હુએ-પિત સમેત કહિ કહિ નિજ નામા, કરન લગે સબ દંડ પ્રણામા.” પરંતુ, “અતિ ડર ઉતર દેત કેઉ નાહીં ઈસ પર લક્ષ્મણજી મૈદાન કૂદતે હૈ. અચ્છી નેકઝક હતી હૈ. દેખને લાયક હૈ. રામચંદ્ર દોને કે સમઝાતે હૈ. પરશુરામ સે કહતે હૈ, “જાને દીજીયે મહારાજ ! યહ અભી લડકા હૈ. ઇસે ઈતના જ્ઞાન નહીં હૈ. ક્ષમા કીજીએ.” ઈધર લક્ષમણ કો સમઝાતે , “હૈયા ! ઈનસે કર્યો ઐસી બાતે કરતે હે? યે બ્રાહ્મણ હૈ, મુનિ હૈ, પૂજ્ય હૈ. ઈસ લિયે યે જે કુછ કહે સો હાથ જેડ કર સુન લો, ઇસી મેં કલ્યાણ હૈ.' પર દેને મેં સે કઈ ભી નહીં સુનતા. અંતતઃ પરશુરામ શ્રીરામ પર હી ઉલટે બિગડતે હૈ. કહતે હૈ બસ, તેરે હી ઇશારે સે લક્ષ્મણ ઉછલ રહા હૈ. તુમ દેને એક જૈસે છે. મેં તુમ દેન કે ઠીક કર દૂગા.” અબ શ્રીરામજી અવસર જાન કર કહતે હૈ
ગુનહુ લખન કર હમ પર રેq, કહુ સુધાઈહુ તે બડ પૂ.” ઔર–“ઢેઢ જનિ સંકા સબ કા વિક ચંદ્રમણિ પ્રસઈ ન રહ» કેસી સુંદર અનુભવપૂર્ણ સૂક્તિ હૈ. લેશ” ઔર “દાન્ત” ને વહ સજાવટ વાક્ય કો કર દી હૈ કિ આંખે કે સાથ દિલ કાબૂ સે બાહર હે જાતા હૈ. રામજી કહતે હૈ, સુનીએ ભૂગપતિ જીઃ
“ હમ નિદરહિં વિપ્ર બદિ, સત્ય કહહુ ભૂગનાથ!
તો અસ કે જગ સુભટ જેહિ, ભય બસ નાવહિં માથ?” મહારાજ ! આપ બ્રાહ્મણ હૈ. અન્યથા, સંસાર મેં ઔર કૌન એસા સુભટ હૈ, જિસસે ડર કર યહ સિર ઉસકે આગે બુક સકે? સોચીએ તે સહી ! કાંકિ, મહારાજ ! હમ ક્ષત્રિય હૈ –
દેવ દનુજ ભૂપતિ ભટ નાના, સમ બેલ અધિક હેઉ બલવાના,
જો રન હમહિં પ્રચારઈ કે?, લરહિ સુબેન કાલ કિન હે? * મેરે “વીર-કવિ-વિવેદ' કા એક દેહા હૈ.
લેખક.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |