________________
wwwwwwww
કા- દરી
૨૪૫ કાફી ચૌડા હૈ, બહુત દુર્ગમ ભી નહીં હૈ. આજકાલ તો ઇસકે બીચ મેં દે પકકી સડકે ઔર એક રેલ કી પટરી બની ગઈ છે. એક સડક મેટરે કે લિયે હૈ, ઔર દૂસરી અફગાનિસ્તાન આને–જાનેવાલે ઉંટો કે કાફિલ કે લિયે. રેલ પિછલે કુછ સાલોં મેં બનાઈ ગઈ હૈ. ઇસકે લિયે સરકાર ને રૂપિયા પાની કી તરહ બહાયા હૈ. કહતે હૈ, સારી રેલ્વે કી પટરી પર જિતના રૂપિયા બિછા દિયા જાય, ઉસસે ભી અધિક રૂપયા ઇસ રેલ્વે પર લગા હૈ. યહ સરકાર ને અપની રાજનીતિક ઔર સૈનિક આવશ્યકતાઓં સે બાધિત હો કર કિયા હૈ.
શાદિ બાગિયાન કે આગે બહુત દૂર તક પહાડે કે બીચમેં હમારી રેલ ઘૂમતી ગઈ. આખિર હમ લોગ “શગેઈ” નામક ઉચે પથ પર આ પહુંચે. યહાંકા દૃશ્ય દેખને લાયક થા. એક એજીન રેલ કે આગે થા, ઔર એક પછે. યહાં રેલ ઈતની ધૂમ-ધૂમ કર ચલતી હૈ કિ અગલા એજીન પીછે હો જાતા હૈ, ઔર પિછલા આગે. જિસ દિશા મેં અબ રેલ જા રહી હૈ, ઠહર કર ઉસસે ઉલટા ચલને લગતી હૈ, ઔર ઇસ તરહ લગાતાર ટેઢે-મેઢે માગ સે ઉપર ચઢતી જાતી હૈ. શગઈ કે પથાર સે અલીમરિજદ સ્પષ્ટ રૂપ સે દિખાઈ દેતી હૈ. અલી–મજિદ ખેંબર કા મુખ્ય ઔર કેંદ્ર-સ્થાન હૈ. યહાં બહુત-સી લડાઈમાં લડી ગઈ હૈ. ભારત કે સૈનિક-ઋતિહાસ મેં ઇસ સ્થાન કા બહુત મહત્ત્વ હૈ. યહાં સે આગે ખેબર કે દરે કી ચૌડાઈ કેવલ ૧૫ ફીટ રહ જાતી હૈ. દોનોં તરફ ઉંચે-ઉંચે, સૂખે, ગંજે પહાડ હૈ; બીચ મેં તીન મીલ તક ૧૫ ફીટ ચૌડા ખેબર ચલા જાતા હૈ. ઇસ અલી ખેબર મેં મોટર કી સડક જાતી હૈ, ઔર રેલ કે લિયે પહાડ કાટ કર સુરંગ બનાઈ ગઈ હૈ. અસલી ખેબર કા દર અલી–મજિદ સે હી શુરૂ હતા હૈ. ઈસકે દ્વાર પર એક પુરાની ટૂટી-ફૂટી મસ્જિદ બની હુઈ હૈ. ઇસકે સમીપ હી કુછ પુરાને અન્ય ધ્વસાવશેષ ભી દષ્ટિગોચર હેતે હૈયે અવશેષ હિંદુ વ બૌદ્ધ-શાસન કે સમય કે હૈ. મસ્જિદ કે ધ્યાન સે દેખને પર ભી કિસી પુરાને બૌદ્ધ અવશેષ કા બેધ હોતા હૈ. હમ તો ઇસે બૌદ્ધતૃપ સમઝ રહે થે. હમેં બતાયા ગયા કિ યહ સ્તૂપ નહીં, મજિદ દે
તીન મીલ તક ખેબર કા વાસ્તવિક દર હૈ. ઉસકે બાદ માર્ગ ચૌડા હો જાતા હૈ. જક્કાખેલ અફરીદિ કે ગાંવ દીખાઈ દેને લગતે હૈ. યે ગાંવ મિટ્ટી કે બને સૂટ-ફૂટે મકાને કે હેર કે સિવા ઔર કુછ નહીં. કહીં-કહીં દૂર પર મિટ્ટી કી બની હુઈ કુછ ઉંચી લાટે ભી દિખાઈ દેતી હૈ. યહાં સ્વતંત્ર પઠાન–બચ્ચે સ્વછંદતાપૂર્વક વિચરતે હૈ, સબકે કંધે પર બંદૂક ઔર હાથ મેં પિસ્તોલ. ફિર ઉનકા કઈ કયા બિગાડ સકતા હૈ? - ઇસ ઉંચે પથાર કા નામ લોઆરગી-શિનગરી' હૈ. યહ કુલ સાત મીલ લંબા ઔર તીન મીલ ચૌડા હૈ. સારા ઈલાકા ઉજાડ ઔર ઉબડ-ખાબડ હૈ. કહીં કહીં જોતી હુઈ જમીન ઔર ખેત ભી દિખ જાતે હૈ. ઇસી પથાર કા અંતિમ ભાગ લંડીકેટલી હૈ. યહાં સે અફગાનિસ્તાન દિનને લગતા હૈ. લંડીકેટલ મેં ખેબર ખતમ હો જાતા હૈ. યહાં અંગરેજ કી એક ટી-સી છાવની ૫ડી હૈ. ચારે તરફ કિલાબંદી કી હુઈ હૈ, તે પે ચઢી હુઈ હૈ. ફૌજી શાસન હૈ. લંડીકેટલ સે આગે અફગાનિસ્તાન કી સીમા કે શુરૂ હોને મેં ચાર મીલ રહ જાતે હૈ. અંતિમ બ્રિટિશ-ચૌકી “લંડીખાના’ મેં હૈ. રેલ ઈસ સ્થાન તક ભી ગઈ હૈ. લંડીખાના પહુંચ કર બ્રિટિશચૌકી ઔર અફગાન-ચૌકી આમને-સામને દિખાઈ દેતી હૈ.
હમ લેગ ને રેલ કે દ્વારા ખેબર પાર કિયા, ઔર મોટર દ્વારા વાપસ આએ. જમરૂદ કે બાદ ખબર કા માર્ગ કુલ ૨૩ મીલ લંબા હૈ, જિસમેં અસલી દર કુલ તીન મીલ હૈ. ઈસ સંપૂર્ણ પ્રદેશ મેં આજ ભયંકર ખૂંખાર પઠાન જાતિ કા નિવાસ હૈ. કેવલ સડક બ્રિટિશ
નિવાસ હૈ. કેવલ સડક બ્રિટિશ લોગો કે હાથ મેં હૈ. શેષ સંપૂર્ણ ઇલાકા સ્વતંત્ર હૈ–ચા યહ કહના ઠીક હોગા કિ કિસીકે અધીન નહીં હૈ. ઈસી લિએ ઇસે ગર ઇલાકા કહતે હૈ. સડક કી રક્ષા કે લિયે સરકાર ઈન પઠાન જાતિ કે સરદાર કે હજાર રૂપિયા દેતી હૈ. પહલે યે લોગ રેલ બનને હી ન દેતે થે; જે બનતી થી,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com