Page Text
________________
vwwwwww
ખેલ ઔર ઉસકે લાભ
૧૩ હૈ. જિનકા કામ હી નહીં પડતા, ઉનકી પ્રાપ્તિ કે લિયે ઇતની કઠોર તપસ્યા કર્યો કી જાય એક ઔર બાત હૈ. યે જિમનાશિયમ કે વ્યાયામ બંદ મૈદાન મેં કિયે જાતે હૈં, જહાં કી હવા ઉતની અચ્છી નહીં હતી. મેં કભી-કભી કિસી પ્રધાન કી આજ્ઞા કે અનુસાર કિયે જાતે હૈં; તબ તે. ઈનકા સ્વતંત્રતા-ગુણુ ભી જાતા રહતા હૈ. ઇસ પ્રકાર મૈદાન ભી ક્લાસ કે રૂપ મેં પરિણત હે જાતે હૈ..
–કામકાજ સે શારીરિક વિકાસ આજકલ માતા-પિતા મેં આતુરતા કી માત્રા બહુત હી અધિક હૈ. ઈસકા કારણ ઉનક અલ્પાયુ હોના હૈ. પહલે લોગ સૌ વર્ષો સે ભી અધિક જીતે થે. આજકાલ તો પ્રાયઃ ઔસત તીસ વર્ષે કી હી ઉંમર રહ ગઈ હૈ. ઇસી કારણ લોગ ઘબરાએ રહતે હૈ, ઔર સભી બાત મેં શીઘ્રતા કરતે હૈ. જહાં બચ્ચા તીન-ચાર વર્ષ કા હુઆ કિ લોગોં ને ઉસે સ્કૂલ મેં દાખિલ કરા દિયા. જબ સમય થા ખેલ-કૂદને કા, તબ ઉસ બેચારે કે કિતાબ સે માથાપચ્ચી કરવી પડી. શિક્ષક લોગ ઇસ બાત કી સાક્ષી દેગે કિ કમ અવસ્થા મેં નામ લિખાને સે બાલકે કા પૂરા વિકાસ કદાપિ નહીં હોગા. શિક્ષા–વિશારદે કા મત હૈ કિ બાલકે કે મસ્તિષ્ક પર અનુચિત ભાર નહીં દેના ચાહિયે. હમારે ટ્રેનિંગ સે લગા હુઆ એક ઐટિસિંગ સ્કૂલ હૈ. હમને દેખા હૈ કિ વહાં બહુત-સે બાલક ઐસે ભી હૈ, જિન્હેં ઘોતી તક પહનના નહીં આતા. હમેં ઈન બચ્ચ કે ૧૦ બજે સે લે કર ૪ બજે તક કલાસ મેં કૈદ દેખ કર તરસ આતા હૈ, પર કિયા ક્યાં જાય! ઇન્હેં બહુત-સે વિષય કા પઢના આવશ્યક હૈ. એક લડકા થા. વહ પ્રતિદિન સ્વાધ્ય કે નિયમ કે રટા કરતા થા, પર ઉન નિયોં કે અનુસાર ચલતા એક દિન ન થા, હમને ઉસસે પૂછી કિ ઇસ વ્યર્થ હી રટને સે ક્યા લાભ? ઉસને ઉત્તર દિયા-માસ્ટર સાહબ ! હમારા મતલબ કિસી ન-કિસી ભાંતિ પરીક્ષાસાગર પાર કરના હૈ; સ્વાશ્ય કે નિયમેં ક પાલન કરના નહીં. કિતને હિી પરીક્ષાર્થિ કે તો યહાં તક કહતે સુના હૈ કિ પરીક્ષા જરા હો જાય, ફિર બિમાર હી પડેગે, તો ક્યા હોગા ? વાહ રી પરીક્ષા ! કૈસી મહામાયા હો ! તુમ્હારી વેદી પર સભી કા બલિદાન દે સકતા હૈ, કિતને હી હોનહાર બાલક તુમ્હારે કારણ કહીં કે ભી ન રહે. આગે બઢિયે; બાલક અભી આઠ–દસ હી વર્ષ કા હૈ, ચારોં ઓર સે નઉઆબ્રાહ્મણ આને લગે. માતા વિવાહ કે લિયે હઠ કરને લગી. આપકા કહના હૈ કિ બચ્ચે કે અભી હી તો વિવાહ કે આભરણ શોભા દેગે, ઔર ક્યાં બુઢાપે મેં શોભા ડે હી હેગી ? અબ જીવન કા ક્યા ઠિકાના? અચ્છા હતા કિ લલ્લા કા વિવાહ અપની આંખે દેખ લેતીં. આગે જાને કયા હોગા ? ઇસ પ્રકાર બેચારે કા વિવાહ ભી હો ગયા. ઉસકે કયા પતા કિ વિવાહ યા હૈ? અભી કિશોરાવસ્થા તો ઉસકે લિયે. દિલી દૂર હૈ. હમેં યાદ હૈ, હમારે એક સાથી થે. ઉનકા વિવાહ ઈતની કમ અવસ્થા મેં હુઆ થા કિ જબ ઉનકી સ્ત્રી સબકે સામને ઉનસે ભેંટ નહીં કરતી થી, તો વહ રેને લગતે થે. અપરિપકવ વીર્ય કે નિકાસ સે કિતની હાનિ પહુંચતી હૈ, સે તો સભી કે માલૂમ હૈ. અસ્તુ. ઇસકે બાદ રોટી-કપડે કી ભી ચિંતા હુઇ. “વંતા વાઢ રીવર'. ફિર શારીરિક વિકાસ કા અવસર કહાં સે મિલ સકતા હૈ? ઇસી કારણ તો હમારે યહાં કે યુવક ઐસે હોતે હૈ કિ ઉનકે આંધિ મેં ચલના ભી દુસ્તર પ્રતીત હોતા હૈ.
૮-ખેલ સે અન્યાન્ય લાભ ઉપર હમ ખેલ કા એક લાભ ( શારીરિક વિકાસ ) બલા ચકે હૈ. યહાં પર અન્યાન્ય લાભો પર વિચાર કિયા જાયેગા. બાલક ખેલ ઔર પત્રને કે બિલકુલ હી પ્રતિકૂલ સમઝતા હૈ.. અસ્તુ. હમ દેખ ચૂકે હૈ કિ યહ સરાસર ભૂલ હૈ. Pસ સાહબ કા તો કહના હૈ કિ ખેલ હી શિક્ષા કા પ્રધાન સાધન હૈ, ખેલ હી સેબાલક કે શરીર પર પ્રભુત્વ પ્રાપ્ત હેતા હૈ ઔર ઠીક ઠીક કામ કરને કા અભ્યાસ પડતા હૈ. ઉસે શરીરસંચાલન કી ખાસી શિક્ષા મિલતી હૈ. યહાં પર યહ કહ દેના ઉચિત હૈ કિ કુછ વિષયે કા જ્ઞાન માત્ર પ્રાપ્ત કરના હમારી શિક્ષા કા લક્ષ્ય નહીં. શિક્ષા તો હમેં વ્યવહાર મેં નિપુણ બનાતી હૈ. આજકલ સ્કૂલ ઔર સંસાર મેં આકાશ-પાતાલ.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |