Page Text
________________
૧૩૮
શુભસંગ્રહ-ભાગ ચેાથે નિકાલે હૈ, જિનસે હમારી ઈદ્રિયો કે યથેષ્ટ શિક્ષા મિલતી હૈ. ઇન સબકા વર્ણન કરને કા યહાં સ્થાન નહીં. ક્રોવેલ કે ગિફટ ભી ઈસી પ્રકાર કે હૈ. મૌન્ટેસરી કી પદ્ધતિ ભી ઇકિયે કે. ખેલ કા વિચાર રખતી હૈ.
-વ્યાયામ સે શારીરિક વિકાસ | હમ ઉપર બતલા ચુકે હૈં કિ ખેલ સે શારીરિક વિકાસ મેં સહાયતા મિલતી હૈ. યહાં પર હમ દેખેંગે કિ ઈસ વિષય મેં ઔર કહીં સે ભી સહાયતા મિલતી હૈ અથવા નહીં. ઉન સાધન મેં કિસકી પ્રધાનતા હૈ ઔર કાં, ઇસ પ્રશ્ન કા ભી યહાં સમાધાન હોગા. સભી કઈ જાનતે હૈ કિ ખેલ કે અતિરિક્ત વ્યાયામ ઔર કામ ભી શરીર-વિકાસ મેં સહાયતા દેતે હૈ.
યદ્યપિ સ્કૃલાં મેં ચારે એર વ્યાયામેં કે પ્રબંધ હો રહે . તથાપિ હમ દેખતે હૈ કિ હમારે બાલક ઉનમેં બહુત કમ ભાગ લેતે હૈ. સંસાર મેં જિસકી લાઠી ઉસકી ભેંસવાડી કહાવત સભી જગહ ચરિતાર્થ હે રહી હૈ. હમારે યહાં “કૈવ ટુર્વધાતા” કી કહાવત કા કિતના પ્રચાર હૈ, યહ હમ ભલી ભાંતિ જાનતે હૈ. ઇન લોકેન્દ્રિય મેં હમ દેખતે હૈં કિ પ્રાયઃ સભીમે સત્ય કી માત્રા રહતી હૈ. કિસી લેખક ને સચ હી કહા હૈ કિ લોકેતિય ભાષા કી જાન હૈ. હમારી શિક્ષા શારીરિક વિકાસ કે વિના અધૂરી હી રહ જાતી હૈ. કિસી ને કહા હૈ-“રાજભાઈ હસુ ધર્મસાધન” સચ હી તો હૈ. યદિ હમ ખાટ પર પડે આહ ભરતેં કરવટૅ બદલતે, કરાહ રહે હૈં તે અપની ભારતમાતા કા કહાં તક ઉદ્ધાર કર સકતે હૈ ? યદિ ધર્મ પર સંકટ પડે, તે એકલિંગ કી જય બોલ કર હમ અપની ધર્મ પતાકા કહાં તક ફહરા સકતે હૈ ? આજ કિતને હૈ, જે હકીકતરાય કી તરહ ધર્મ પર મર મિટને કો તૈયાર હૈ ? અ9 કહાં કી બાતેં કરતે હે? યહાં તો દિન દહાડે હમારી મા-બહને વિધમિ કે હાથ મેં પડ કર ત્રાહિ ત્રાહિ કી રટ લગાએ હુએ હૈ, પર હમારી કુંભકણ નિંદ કબ તૂટતી હૈ? યહાં તો કાને પર જૂ તક નહીં રંગતી. રંગે ભી કહાં સે, યદિ હાથે મેં શક્તિ હે તબ ન ? એક દ્રૌપદી કે વસ્ત્રહરણ ૫ર તે ચાર એર હાહાકાર મચ ગયા થા, અંત મેં મહાભારત કી લડાઇ હો હી કર રહી; પર આજ ક્યા હૈ ? લાખોં બંદૂ-બેટિયાં દિન-દહાડે લૂંટ રહી હૈ, ઔર હમ આંખ મેંદકર તમાશા દેખ રહે હૈ. કર્યો? હમ મેં શક્તિ નહીં હૈ. હમારી શિક્ષા કા યહી પરિણામ છે. કિસી કવિ ને શિક્ષાદેવી કી તુલના યદિ બાજાર કી વેશ્યા હી સે કર દી, તે બૂરા ક્યા કિયા? આજકલ શિક્ષિત કા મતલબ હી બલીન હૈ. હમ જબ ભાગલપુર મેં પઢતે થે, તે હમારે એક અંતરંગ મિત્ર કહા કરતે થે કિ એફ. એ. પાસ કર એક છડી , બી. એ. પાસ કર એક ચશ્મા ઔર એમ. એ. પાસ કર એક ઈંટ ન લિયા, તો ક્યા કિયા ! હમ કુછ દિન તક ગયા કે જિલા સ્કૂલ મેં કામ કરતે છે. જબ હમ પહલે પહલ વહાં પહુંચે, તો હમારા ૫હનાવા ઈતના સાધારણ થા કિ હેડમાસ્તર ને હમેં મિટ્રિક સમઝ કર કહા-“ જાઈએ, આપસે યહાં કામ ન ચલેગ; યહ હાઈ ઈંગ્લીશ સ્કૂલ હૈ.” અતુ. કહને કા મતલબ યહ કિ આધુનિક શિક્ષા કે દે વરદાન હૈ, વિલાસિતા ઔર નિબંલતા. અબ દેખેં કિ વ્યાયામ સે શારીરિક વિકાસ મેં કહાં તક સહાયતા મિલતી હૈ. લાં મેં સભી જગહ ડીલ કી શિક્ષા દી જાતી હૈ, પર સાધારણતઃ ઇસ શિક્ષા મેં ઇતની લાપરવાહી હતી હૈ કિ દસે વ્યાયામ કહના ઠીક નહીં. બહુત સે વ્યાયામ કેવળ સૈનિકશિક્ષા કે લિયે બનાએ ગએ હૈ. સૈનિક શિક્ષા ઔર શારીરિક શિક્ષા મેં આકાશપાતાલ કા અંતર છે. હમેં દેખના તો યહ હૈ કિ ઈન વ્યાયામેં સે હમેં ભવિષ્યજીવન મેં ક્યા લાભ હેતે હૈ. હમ દેખતે હૈ, સ્કૂલ
ઔર કૅલેજ કે બાદ સૌ મેં એક લડકા ભી અપને ભવિષ્ય જીવન મેં ઇન વ્યાયામ સે કામ નહીં લેતા. હમારે યહાં જનતા મેં ન તો જિમનાશિયમ કે લિયે સાર્વજનિક સ્થાન હી હૈ,
ઔર ન ઇસ વિષય કી કોઈ સભા હૈ, જહાં હમ ઇનમેં ભાગ લે સકે. ઈસકા તો સુધાર ભી હે સકતા હૈ; પરંતુ વ્યાયામ કે સાથ-હી-સાથ હમેં મનોરંજન કી ભી તે આવશ્યક્તા હૈ. દિનભર કે કઠિન પરિશ્રમ કે બાદ કેરે વ્યાયામ મેં હમારા કિતના મન લગ સકતા હૈ? ફિર યે વ્યાયામ અસ્વાભાવિક ભી તે હેતે હૈં. ઇન અભ્યાસે કા જીવન મેં કોઈ કામ ભી તે નહીં પડતા
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |