Page Text
________________
૧૩૭
ખેલ ઔર ઉસકે લાભ બહુત–સે નિરર્થક ખેલ કે રહસ્ય હમ પ્રાચીનકાલ કી અવસ્થા જાન કર ભલી ભાંતિ સમઝ સકતે હૈં.
૫-એલ કયા હિ ? લોગ પ્રાયઃ ખેલ કા મતલબ નહીં સમઝતે. પ્રૌઢ કા યહ સમઝના હૈ કિ ખેલ કેવલ મનબહલાવ હૈ, યહ નિતાંત હી ભૂલ હૈ. જબ લોગ પરિશ્રમ કરતે-કરતે થક જાતે હૈ, તબ ઉન્હેં મનોરંજન કી આવશ્યકતા પડતી હૈ. ઈસસે ઉનકે મન ઔર શરીર કી શક્તિ ફિર સતેજ હો જાતી હૈ. યહ મનોરંજન કોઈ ભી રૂપ ધારણ કર સકતા હૈ: પર ઇસકા એકમાત્ર લક્ષ્મ શરીર ઔર મ થકાવટ દૂર કર ઉન્હેં કઠિન કા કે લિયે તૈયાર કરના હૈ. બાલક કા ખેલ મનુષ્ય કે મનેરજન કે સમાન નહીં, કામ કે સમાન હૈ. વાસ્તવ મેં ખેલ ઔર કામ મેં કેવલ દષ્ટિકોણ હી કા અંતર છે. નાટક કે લેગ ખેલ હી સમઝતે હૈ. આજ જે હમારે લડકે કે ખેલ હૈ, યે હી પ્રાચીનકાલ મેં હમારે પૂર્વ કે કામ છે. લોં કા કહના હૈ કિ ખેલ કે કઈ દૂસરા ઉદ્દેશ્ય નહીં. હમ લોગ કેવલ ખેલને હી કે લિયે ખેલતે હૈ. ઇસમેં હમેં લાભ અથવા હાનિ કા કોઈ
'. ખેલને કા પુરસ્કાર ખેલ હી હૈ. પરંતુ યહી બાત ઔર–ઔર ભલે કામે મેં ભી લાગુ હોતી હૈ. અચ્છે શિક્ષક પઢાને મેં ઉતના હી આનંદ પ્રાપ્ત કરતે હૈ, જિતના લડકે ફુટબેંલ ખેલને મેં પ્રાપ્ત કરતે હૈ. બાલક ટ ઔર પેન્સિલ પા કર ચિડિયા ઔર બિલી કે ચિત્ર ખીંચ રહા હૈ, વહ અપને કામ મેં ઈતના નિમગ્ન હૈ કિ ઉસે સંસાર ઔર આનંદ કા કેાઈ પતા નહીં. એક ચતુર ચિત્રકાર પ્રકૃતિ કે મનોરમ દ કા ચિત્ર ખીંચ રહા હૈ, વહ ભી અપને કામ મેં ઈતના આનંદ પા રહા હૈ કિ સંસાર કે સુખ કી ઉસે કોઈ ચિંતા નહીં. અંગ્રેજીસાહિત્ય મેં પિપ કે નામ સે સભી કોઈ પરિચિત હૈ, વહ કવિતા રચને મેં બડા સુખ પાતા થા. જિસ પ્રકાર લકે સે ખેલે બિના નહીં રહા જાતા, ઉસી પ્રકાર પિપ સે કવિતા લિખે બિના નહી રહા જાતા થા. ઉસકે પિતા કે યહ બાત અછી નહીં લગતી થી. વહ સદા પાપ કે કવિતા લિખને સે મના કરતા રહતા થા. એક દિન કી બાત હૈ કિ પિપ અપની કઠરી મેં બૈઠ કર અપને કામ મેં લગા હુઆ થા. ઉસકે પિતા ને જે ઉસે દેખા, તો ઉસે બડા ક્રોધ આયા. વહ બંત ઉઠા કર લગા પિપ કી પીઠ પર જમાને, તબ તો પિપ કા ધ્યાન ટૂટ ગયા ઔર વહ બેલા“પિતાજીદયા કીજિયે. મેં અબ પદ્ય નહી વિખૂંગા.” કહિયે યહ ખેલ નહીં, તે ઔર ક્યાં હૈ? આજકલ શિક્ષા મેં ભી ખેલ કી પ્રધાનતા હૈ. ઈસ સંબંધ મેં કૌવેલ ઔર મોટેસરી કે નામ ઉલ્લેખગ્ય હૈ. હમ દેખતે હૈ, લડક કા ખેલને મેં બહુત મન લગતા હૈ, ઈસ કારણ શિક્ષકે કે ખેલો હી દ્વારા પઢાને કા પ્રયત્ન કરના ચાહિયે. પ્રાચીનકાલ મેં ઉનકે લડકે કા મન પઢને મેં જરા ભી નહીં લગતા થા. રાજા પરેશાન થેપર કોઈ ઉપાય નહીં દિખલાઈ પડતા થા. બહુતસે શિક્ષક નિયુક્ત કિયે ગયે. પર સભી વ્યર્થ. એક શિક્ષક ને ઈસ કામ કે લિયે વચન દિયા. વહ રાજકુમાર કી પ્રકૃતિ કા નિરીક્ષણ કરને લગા. ઉસે માલૂમ હુઆ કિ રાજકુમાર કી પ્રવૃત્તિ ખેલ કી એર હૈ. યહ સોચ કર ઉસને ગેલિય દ્વારા રાજકુમાર કે વર્ણમાલા કી શિક્ષા દી, ઔર ધીરે-ધીરે શિક્ષા કા વિકાસ ભી કિયા. યહી કહાની હમારે હિતોપદેશ કી રચના કી હૈ. અસ્તુ. યહ તો માલૂમ હુઆ કિ પ્રાચીનકાલ મેં ભી લોગોં કા ઈસ એર ખયાલ થા. અબ પ્રશ્ન હૈ કિ ખેલ કિતને પ્રકાર કે હોતે હૈ? હમ જાનતે હૈ કિ હમારે પાસ શરીર, મન ઔર આત્મા હૈ. દાર્શનિકે કા કહના હૈ કિ યહ સંસાર ઉસ પરમાત્મા કી લીલા કા ફલ હૈ. યહ સંસાર યદ્યપિ વાસ્તવ મેં એક હી હૈ, તથાપિ હમ લોગોં કે દેખને મેં ભિન્ન ભિન્ન માલૂમ પડતા હૈ. ઇસ પ્રકાર હમારા સંસાર હમારી આત્મા કી લીલા હૈ. યહાં પર હમને આત્મા કે સાથ “હમારી ” શબ્દ કા પ્રયોગ કિયા હૈ. દાર્શનિક ભાઈ ઇસ શબ્દ પર આપત્તિ કર સકતે હૈં; પર યદિ હમ ઇસે માયોપહિત અથવા દેહભાવયુક્ત આત્મા કહે, તે કિસી કે કુછ ભી આપત્તિ નહીં હોગી. અસ્તુ. બાત એક હી હૈ. અબ બાકી બચે શરીર ઔર મન. ઇનસે કુછ શારીરિક ખેલ નિકલે હૈ. જૈસે ફુટબૅલ, કબડ્ડી ઈત્યાદિ ઔર શતરંજ, ચૌસર ઈત્યાદિ કુછ માનસિક ખેલ ભી હૈ. કુછ ખેલ ઈકિય કે ભી હેતે હૈં. x x x x ઈસ પ્રકાર સડેન પવેલ સાહબ ને અનેક ખેલ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |