Page Text
________________
શુભસંગ્રહ-ભાગ ચાથા ૩-ભવિષ્ય કે લિયે શિક્ષા
જર્મની દેશ કે દાનિકમાં મેં પ્રાફ઼ેસર ગ્રસ કા નામ જગતભર મેં વિખ્યાત હૈ આપને દેખા, જો જીવ જન્મ હી સે સબ કામ પ્રૌઢાં કે સમાન કરતે હૈ, ઉતકા ખેલેાં કી કુછ ભી આવશ્યકતા નહી. પડતી. ઉદાહરણ કે લિયે સીટી કે લે લીજીયે. જ્યાં હી યહુ અડે કે બાહર નિકલતી હૈ કિ ચીંટી કે સભી કામ ઉઠા લેતી હૈ. પર બિલી કા દેખિયે, જન્મતે હી વહે મૂસા નહી' પકડ સકતી. અતએવ ઉસે ખેલ કી ખડી ભારી આવશ્યકતા પડતી હૈ. વહુ ગે પર લપકતી હૈ, લતાઓ પર ઉછલતી હૈ, અપની હમજોલિયાં કે સાથ ખેલતી હૈ. ઇસ પ્રકાર વહુ અપના કામ-ચૂહા પકડના–સીખ લેતી હૈ; અતએવ હમ દેખતે હૈ', બિલ્લી કા ભી ખેલ કે વિના કામ નહીં ચલ સકતા. ઈસ પ્રકાર જૈસે-જૈસે હમ ઉપર બઢતે હૈ, વૈસે-વૈસે ખેલ કી આવશ્યકતા ભી બઢતી જાતી હૈ. યહ સબ દેખ-સમઝકર આપકા વિચાર હુઆ કિ ખેલ એક જાત-બુદ્ધિ હૈ, જો હમેં ભવિષ્યજીવન કે લિયે શિક્ષા દેકર તૈયાર કરતી હૈ. આપકા કહના હૈ કિ શૈશવાવસ્થા કે કારણ જીવ ખેલતે હાં, યહુ ખાત નહીં; પરંતુ જીવ કે શેશવાવસ્થા ઇસલિયે દી ગઈ હૈ કિ ખેલેાં મે ભવિષ્ય જીવન કી તૈયારી કરે. દેખિયે, આપકી લડકી ગુડિયા કે સાથ ખેલ રહી હૈ. ઇસ ખેલ હી સેન-જાતે ઉસે કિતની શિક્ષાએ મિલતી હૈ; વહ અપની ગુડિયા કા અપની સમઝતી હૈ. ઇસ પ્રકાર ઉસે પ્રેમ કી શિક્ષા મિલતી હૈ; જરાસી ગુડિયા ગિર જાતી હૈ, તેા વહ લાખાં પ્રકાર સે ઉસે દુલારતી હૈ, વહ ઉસકે લિયે ભેાજત મનાતી હૈ, જિસસે ઉસે પાકવિદ્યા કી શિક્ષા મિલતી હૈ, કહાં તક ગિનાવે, ઈસી એક ગુડિયા કે ખેલ સે ઉસે તની શિક્ષાએ મિલતી હૈ કિ કદાચિત્ ઉતની એમ એ॰ ક્લાસાં મેં ભી ઉસે નહીં મિલેંગી; પરંતુ બહુત–સે ખેલ ઐસે દિખલાઇ પડતે હૈ, જો ઈસ મત સે સમઝ મેં નહીં આ સકતે, એક ખેલ હૈ આંખમીચોની. આપને યહ ખેલ તા કઈ ખાર દેખા હૈાગા; પર જરા ખતલાઇએ તેા સહી, ઇસ આંખમિચૌની કા ભવિષ્ય જીવન મેં ક્યા મતલબ હૈ?
૧૩}
૪સ્ટેનલે સાહબ કા અનુકરણવાદ
પ્રફેિસર ગ્રસ સાહબ કા મત આધુનિક વિચારે સે સંગત હૈ. આજકલ ઇસ મત કે માનનેવાલેાં કી સખ્યા પર્યાસ હૈ. પ્રાફેસર સાહબ ને સે જાત-બુદ્ધિમાન કર અચ્છા કિયા; પર જાત-બુદ્ધિ કી ઉત્પત્તિ કૈસે હુઇ, ઇસ પર સે જરા આપકા ધ્યાન હટ ગયા. પ્રફેસર સ્ટેનલે સાહેબ તે ઈસ અભાવ જી પૂર્તિ કી હૈ. આપકા કહના હૈ કિ પ્રાચીન કાલ મે હમારે પૂજો કે જો કામ થે, વે હી આજ હમારે ઔર આપકે ખેલ હૈ. ઇસમેં સંદેહ નહી કિ ઉનમે આધુનિક અવસ્થામાં કે કારણ કુછ પરિવર્તન ભી હુએ હૈં. આપ કહતે હૈં, જિન માર્ગોં સે હેા કર હમારા સમાજ આધુનિક અવસ્થા તક પહુંચા હૈ, ઉન્હીં માર્ગો પર હમારે ખાલકાં કા ભી ચલના પડતા હૈ. સંક્ષેપ મે, હમારે ઔર હમારે સમાજ કે વિકાસ કી કહાની એક હી હૈ. યહાં સ્ટેન્સે હૅાલ સાહબ ને કેવલ જાત-બુદ્ધિ કી વ્યાખ્યા-ભર કર દી હૈ; વાસ્તવ મેં સભી જાત-બુદ્ધિયોં કી યહી રામકહાની હૈ. x x x મનુષ્ય કી ઉત્પત્તિ ઔર ઉસકી સભ્યતા કે વિષય મેં લેગોં મેં ખડા ભારી મતભેદ હૈ. અનેક મત-મતાંતર હમારી આંખાં કે સામને પ્રસ્તુત હૈં; પરંતુ ઇતના તે। સભી કાઇ માનતે હૈં કિ પ્રાચીનકાલ કી અવસ્થા આજકલ કી–સી નહીં થી. એન્જીન, ટેલીફોન ઇત્યાદિ કા નામ તક ન થા. યહ તે સ્પષ્ટ હી હૈ કિ મનુષ્ય લાખાં વર્ષોં સે ઇસ પૃથ્વી પર હૈ; પરંતુ ઇતિહાસ તા હમે' કેવલ પાંચ અથવા છઃ સૌ વર્ષોં કી કહાની ખતલાતા હૈ. ઇતિહાસ કે પહેલે સમય મેં લેગ પ્રાયઃ શિકાર ખેલ કર અપના ભાજન પ્રાપ્ત કરતે થે. ઈસ આરંભ કે જીવન મેં કુછ કામ સત્ર હી પાએ જાતે થે. ઉદાહરણ કે લિયે હમ કુછ કામ યહાં દે સકતે હૈં. આરંભ કે જીવન મેં લેગ શિકાર કે પીછે દૌડતે થે. આજ હમ બાલકાં કા સ પ્રકાર કે દૌડ-ધૂપ કે અહુત-સે ખેલ ખેલતે દેખતે હૈં. બહુત-સે ખાલકાં કે આપને અેસે દૂસરાં કે મારતે દેખા હાગા. આપ ઉન્હેં ક્રૂર ઔર નિષ્ઠુર સમઝતે ઢાંગે; પર યહ આપકી ભૂલ હૈ. વે કેવલ આદિમ કાલ કે કામ દુતરા રહે હૈ. આંખમિચૌની મેં શિકાર ખાજને કે રહસ્ય હિપે હુએ હૈં. ઇસ પ્રકાર
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |