Page Text
________________
ભારત કે બાંહર રામાયણ કથાકા પ્રચાર
૬૧૩ મહાવિભાષા ” મેં રામાયણ કા ગલ્પાંશ સીતા–હરણ સે લેકર સીતા-ઉદ્ધાર તક છે. “મહાવિભાષા” દો સૌ ખડે મેં સમાપ્ત હૈ. ઇસકે ૪૬ વે ખંડ મેં ઇસ રામાયણ કથા કા વર્ણન હૈ. મહાવિભાષા કી રચના શકરાજ કનિષ્ક કે સમય મેં હુઈ થી. બૌદ્ધ-ધર્મ કી વિસ્તૃતિ કે સાથ ચીની–ભાષા મેં ઇસકા અનુવાદ હુઆ ઔર વહાં ઉસકા પ્રચાર હુઆ થા. ઇસકે બાદ ચીની પરિવ્રાજક હ્યુ-એન-સંગ ને ભી ઈસ ગ્રંથ કા અનુવાદ કિયા.
દશરથ-જાતક” કે સાથ “ મહાવિભાષા” કા કથાંશ યુક્ત કર લેને સે યહ સ્પષ્ટ હો જાતા હૈ કિ ઇસા કે પૂર્વ ચતુર્થ શતાબ્દી મેં ભી બૌદ્ધ-સાહિત્ય મેં સંપૂર્ણ રામાયણ કી કથા થી.
અરબ કે અલ્યુદય-કાલ મેં બગદાદ કે રાજા હારૂન-ઉલ-રશીદ ને ભારતીય ચિકિત્સાગ્રંથ-ચરક, સુશ્રત કે સાથ રામાયણ, મહાભારત કા ભી અનુવાદ કરાયા થા.
કવી શતાબ્દી મેં સમ્રાટ અકબરશાહ કે રાજકાલ ઉનકે આદેશાનુસાર અબદુલકાદિર બદૌની ને રામાયણ કા એક ફારસી અનુવાદ કિયા થા. ચાર વર્ષ મેં ઉનકા અનુવાદ સમાપ્ત હુઆ થા. બદૌની ને લિખા હૈ કિ ઉન્હને ૬૫ અક્ષર-સમન્વિત પચાસ હજાર કે કા અનુવાદ કિયા થા.
અંગ્રેજો કે અધિકાર કે બાદ એરપીય લોર્ગો કી દૃષ્ટિ ભારતીય જ્ઞાન-ભંડાર કી એર આકૃષ્ટ હુઇ. ફલાનુસાર શ્રીરામપુર કે મિશનરી કેરી ઔર માર્શમૈન ને ૧૮૦૬ ઔર ૧૮૧૦ કે સાલ મેં બંગદેશીય સંસ્કરણ કે બાલકાંડ ઔર અધ્યાકાંડ કા અંગ્રેજી અનુવાદ કિયા.
સન ૧૮૨૬ મેં વાન ગિલ ને કાશી-સંસ્કરણ કી રામાયણ કા બાલકાંડ સંપૂર્ણ એવું અયોધ્યાકાંડ કે કુછ અંશ કા મૂલ કે સાથ લેટિન મેં અનુવાદ કર ઉસકા પ્રચાર કિયા.
સન ૧૮૪૦ મેં ઈટલી–નિવાસી સિગનર ગોરેસીઉ ને ભી વંગીય સંસ્કરણ કી સંપૂર્ણ રામાયણ કા સંસ્કૃત કે સાથ ઇટલી-ભાષા મેં પ્રકાશિત કિયા. ગોરેસીઉ સરકારી સહાયતા સે ઈસ કાર્યો મેં સફલ હુએ થે. સન ૧૮૪૦ મેં વે ઈસ કાર્ય મેં નિયુક્ત હુએ ઔર સન ૧૮૬૦ મેં ઉન્હોંને યહ કાર્ય પૂર્ણ કિયા. ઉનકી રામાયણ સે અચ્છા સંસ્કરણ આજ તક ઔર પ્રકાશિત નહીં હુઆ.
ગેરસીહ કી રામાયણ કા અવલંબન કર હિપોલિટ કૂશે ને ફેંચભાષા મેં રામાયણ કા અનુવાદ કિયા.
ઇસી સમય બેસ્ટ-મિનિસ્ટર-રિવ્યુ નામક પત્ર ને રામાયણ કે સંબંધ મેં એક મહત્ત્વપૂર્ણ નિબંધ પ્રકાશિત કર યારપીય વિદ્વાને કી દૃષ્ટિ ઈસ ઓર આકૃષ્ટ કી, એવં ભારતીય સિવિલિયન કાસ્ટ સાહબ ને કલકત્તારિબૂ રામાયણ કી પ્રશંસા કરી. ઇન્હીં દેને આલોચના કે કારણ પોર૫ કે કિતને હી વિદ્વાન કે મન મેં રામાયણ કી આલોચના કી આકાંક્ષા પ્રબલ હો ઉઠી. - કાશી-કિવન્સ-કોલેજ કે ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ ગ્રિફિથ સાહબ ને રામાયણ કે કાશી-સંસ્કરણ કા અંગ્રેજી અનુવાદ કિયા. મનિયર વિલિયમ ને ઇડિયન-એપિક પિએટ્રી લિખકર રામાયણ ઔર મહાભારત કી વિસ્તૃત ભાવ સે આલોચના કી. મિસેસ સ્પી ને “લાઈફ-ઇન-એન્સિયન્ટ ઇડિયા” નામક ગ્રંથ કી રચના કી. એક ફ્રેંચ-લેખક ને ભી એક ગ્રંથ લિખ કર કવિગુરુ વાલ્મીકિ કે યશ કા કીર્તન કિયા.
દેશીય વિદ્વાને મેં સ્વર્ગીય મન્મથનાથ દત્ત ને રામાયણ કા સંપૂર્ણ અંગ્રેજી-અનુવાદ પ્રકાશિત કિયા.
સંક્ષેપ મેં રામાયણ કી કથા કી આલોચના શિક પંડિત કે મધ્ય અનેકે ને કી હૈ. મનિયર વિલિયમ કી “ઇડિયન એપિક-પોએટ્રી' કે સિવા ઉનકી “ઈડિયન વિસડમ,’ એમન સાહબ કી “ગ્રેટ ઈડિયન–એપિકસ', ડોનાલ્ડ મેકેન્ઝી કી “ ઈંડિયન મિથ એન્ડ લીજેન્ડ', કિસી અંગ્રેજી મહિલા દ્વારા રચિત “લીજેન્ડ આફ દી ઈસ્ટ' પ્રભૂતિ ગ્રંથ ઉલ્લેખનીય છે.
ટાલરેડ હીલર રામાયણ કા એક સંક્ષિપ્ત સંસ્કરણ ભી પ્રકાશિત કર ગયે હૈ. યહ રામાયણ ઉનકે ભારતવર્ષ કે ઇતિહાસ કા એક ખંડમાત્ર છે. વહ રામાયણ દો ભાગ મેં વિભક્ત છે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |