Page Text
________________
૬૧૨
ભારત કે બાહર રામાયણ કથા કા પ્રચાર દ્વીપ કે કવિ ને ભી મૂલ રામાયણ કે નાના ભાવે કા પરિવર્તન કર ઉસકી રચના કી હૈ.
થવીપ કે રામાયણ-કાવ્ય કા નામ “રામ-કવિ” છે. રામ-કવિ ચાર અધ્યાયાં મેં વિભક્ત છે. “રામ-ગુનદ્રગ” મેં આદિકાંડ કી કથા હી વિદ્યુત હૈ. દૂસરે અધ્યાય મેં રામ-વનવાસ સે રાહવન (રાવણ ) દ્વારા સી ના-હરણ તક કી કથા હ. તીસરે અધ્યાય મેં હનુમાન કા દેય ઔર અગલંકા(સ્વર્ગલંકા)ગમન ઔર સેતુ-નિર્માણ કી કથા વર્ણિત છે. ચતુર્થ યા અંતિમ અધ્યાય મેં રામરાવણુ કા યુદ્ધ, સીતિ(સીતા)-ઉદ્ધાર ઔર નાયુદ્યા( અયોધ્યા )પ્રત્યાગમન એવું દેવવિઘણ (વિભીષણ) કા લંકા કે સિંહાસન પર બડને કા વિવરણ હ.
યવદીપ કે કાવ્ય-સાહિત્ય મેં ‘ કાંડ' નામક એક પુરાણ-ગ્રંથ છે. ઉસમેં છિકકાશ ઇત્યાદિ કે વર્ણન કે સાથ રામાયણ ઔર મહાભારત કી કહાની એવં અન્ય પુરાવર્ણિત કહાનિ કા વિવરણ છે. યવીપ મેં ઉત્તરકાંડ ભી હૈ. વહ પૃથ ગ્રંથ છે. જબ થવીપ કે હિંદુ અવિવાસિયો ને વાલીદ્વીપ ઔર લબકદ્વીપ આકર ઉપનિવેશ સ્થાપિત કિયે, તબ વે અપની ઈસ પ્રિય સંપત્તિ કે ભી અચાન્ય પ્રિય સંપત્તિયો કે સાથ લે આયે થે.
વાલીપ કી રામાયણ ભી વાલમીકિ કી રચના કરી જાતી હૈ; કિન્તુ યહ રામાયણ નહીં કી ભાષા મેં હૈ. ઇસ ભાષા મેં સંસ્કૃત શબ્દ કા બહુત પ્રયોગ છે. વાલીપ કી રામાયણ કે કાંડે ઔર ૨૫ સર્ગો મેં સંપૂર્ણ હૈ. ઇસ રામાયણ મેં ભી ઉત્તરકાંડ નહીં હૈ. યહાં ભી ઉત્તરકાંડ એક પૃથક ગ્રંથ કે રૂપ મેં પ્રચલિત હૈ. ઇરામેં વિશેષ7 યહ હૈ કિ ઇસમેં રામ કી મૃત્યુ કે બાદ ઉનકે વંશજો કે વર્ણન હૈ. વાલી-રામાયણ કે છ કાડે મેં સંક્ષેપ મેં મૂલ રામાયણ કા વિષય હી વિવૃત છે. એવં અંત મેં રામ કા વૃદ્ધાવસ્થા મેં વાનપ્રસ્થ-આશ્રમ મેં આજાને કા ઉલ્લેખ છે.
વાલી કે કાવ્ય-સાહિત્ય મેં રાજ કુસુમ-રચિત એક ઔર દૂસરી રામાયણ હૈ. ઉસમેં ભી ઉત્તરકાંડ નહીં હૈ. આજ-કલ વાલી મેં ઇરસી રામાયણ કા બહુત પ્રચાર હૈ.
બ્રહ્મદેશ કી રામાયણ કથા કા નામ “રામયત છે. “રામયત' કા રાવણ “દશગિરિ' કે નામ સે પ્રસિદ્ધ હૈ. વાલ્મીકિ કા રાવણુ ભી દસ મુંહ ઓર બીસ હાથવાલા નહીં . રાવણ કા રાજમુકુટ દસ અંગસમન્વિત હૈ ઈસી સે બ્રહ્મદેશ કી રામયત મેં વહ દશગિરિ છે.
ભારતીય દ્વીપ! મેં એવં બ્રહ્મ, આસામ, મલય પ્રભૂતિ સ્થાન મેં રવિ-સભ્યતા હી વિસ્તૃત હુઈ થી, ઈસી સે શાયદ ન સકલ દેશ કી રામાયણ મેં દ્રાવિડ કા પ્રભાવ અધિક પડા હૈ.
શ્યામ દેશ મેં અયોધ્યા કી આય-સભ્યતા વિસ્તૃત હુઈ થી. ઇસી લિએ સ્પામ મેં મૂલ વાલ્મીકિ રામાયણ હી કા પ્રચાર હુઆ. શ્યામ કી પ્રાચીન રામાયણ અબ નહીં પાઈ જાતી. શ્યામ કી વાલી–ભાષા મેં ( શાયદ પાલી ભાષા મેં ) યહ રામાયણ લિખી ગઈ થી. વાલી-ભાષા મેં ભી સંસ્કૃત કે બહુત સે શબ્દ હૈ.
ગે સભી સંસ્કૃતમૂલક ભાષા હૈ. હિંદુ-સભ્યતા કી વિસ્તૃતિ કે સાથ હી સાથે વિભિન્ન આગંતુક જાનિયાં મેં ભી રામાયણ કથા પૃથ્વી કે કોને કોને મેં ફેલ ગઈ થી. જબ વે વિદેશી લોગ ભારત મેં આયે થે, તબ વહી ઇસ મનોરમ જાતીય ચિત્ર કે બડે યત્ન કે સાથ અપને સાથ લે ગયે થે. ઇસ પ્રકાર રામાયણ કથા એશિયા કે વિભિન્ન દેશ મેં એવં ક્રમશઃ એરપ મેં ભી વિસ્તૃત હુઈ.
ગ્રીસ-સભ્યતા કે સાથ ભારતીય સભ્યતા કા બત વિશે મેં સામંજસ્ય હૈ. ઇનકી આલોચના કરને સે સ્પષ્ટ હી જ્ઞાત હોગા કિ પ્રાચીન ભારત કે સાથ પ્રાચીન ગ્રીસ કા આદાનપ્રદાન કા સંબંધ થા. મૈક્સમૂલર કા મત હૈ કિ વેદ કી એક કથા કે આધાર પર હંમર ને ઈલિયડ કી રચના કી થી. કિસી કિસી કા કથન હૈ કિ દક્ષિણ ભારત કે કષિ-પ્રવતન કા રૂપક લેકર હી રામાયણ કી રચના હુઈ થી.
ચીન–સાહિત્ય મેં ભી રામાયણ કથા કા પ્રચાર હુઆ થા. બૌદ્ધ-પંથ “મહાવિભાવ કાત્યાયનીપુત્ર-કુત “ જ્ઞાનપ્રસ્થાન ” નામક બૌદ્ધગ્રંથ કી એક વિરાટ ટીકા હૈ. ઇસ વિરાટ ટીકા
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |