Page Text
________________
૧૫૮ દેખે, અંત્યજો ભી કૈસે કેસે સંત ઔર ભક્ત હુએ હૈ !
નીર–છીર વિવરન પરમહંસનિ ઉર ધાર્યો; ભગવત કૃપા પ્રસાદ, પરમ ગતિ ઈહિ તન પાઈ. રાજ-સિંહાસન બૈઠિ, જ્ઞાતિ પરતીતિ દિખાઈ; વર્ણાશ્રમ અભિમાન તજિ, પદ-૨જ બંદહિં જાસુ કી.
સંદેહ-ગ્રંથિખંડનનિપુન, બાનિ વિમલ રૈદાસ કી. નાભાસ્વામી ભક્તરાજ ઉદાસજી વણ કે ચમાર ઘે: ઔર થે સમસ્ત હિંદ-જાતિ કે મૂકટ-મણિ. આપકા અસ્તિત્વ-કાલ પદ્મ શતક કે પિછલે ભાગ સે સોલહ શતક કે મધ્ય તક છે. વૈષ્ણવાચાર્ય સ્વામી રામાનંદજી સે આપકે વૈષ્ણવી દીક્ષા મિલી થી. વૈષ્ણવધર્મ ને દાસ ઔર રૈદાસ ને વણવધર્મ કે ઉપર ઉઠાયા. યદિ કહે તો કઈ અનુચિત નહીં કિ રૈદાસ કો અપની ગોદ મેં લેને સે હી વૈષ્ણવધર્મ અપની ઇસ પરાકાષ્ઠા પર પહુંચા. રૈદાસજી ગૃહસ્થ થે; ઔર અપને રહને કે લિએ કાશી જૈસી જગહ હુંદી થી, જે ઇનકે વિધિ કા કેન્દ્ર થા. યહ દિવ્ય સૂર્ય કાશી મેં હી ઉદિત હુઆ ઔર વહીં અસ્ત ભી; પરંતુ ઇસકી જ્યોતિર્મય રશિમાં ને ઉસ સમય સમસ્ત ભારત કે ઝગમગા દિયા થા. યહી નહીં, અબ ભી-ઉસ સૂર્ય કે ચિર-અસ્ત હો જાને પર ભી-ઉસકે દિવ્ય પ્રકાશ કી છટા લુપ્ત નહીં હઈ ! વહ અબ ભી હમેં માર્ગ બતા રહી હૈ. હાં. યદિ હમ સ્વયં હી દિવાધ બને જાય તો ઔર બાત હૈ !
જિસ સમય દાસ કા ઉદય હુઆ થા, વહ યહ યુગ ન થા: વહ થા અબ સે લગભગ ચાર સૌ વર્ષ સે પૂર્વ કા અંધકારપૂર્ણ કાલ ! મહાભારત કે બાદ અસ્પૃશ્યતા કા જન્મ દુઆ; ઔર ‘દાસ કે સમય મેં ઉસને યૌવન પ્રાપ્ત કિયા. ઉસ સમય દેશ ઔર સમાજ મેં ભિન્ન-ભિન્ન અત્યાચાર, અનીતિ, બબિકાર આદિ ગુણ ઉત્પન્ન હુએ. એસે સમય મેં પૈદાસ મહારાજ ને વિશ્વનાથપુરી કાશી મેં અપના ઝંડા ગાડા, જિસકે નીચે પ્રાય: અધિકાંશ ભારત આ ગયા થા. વિરોધી ભી અપની કરની મેં ચૂકતે ન થે; પર ભગવાન ભાસ્કર કે બેચારે રાહુ-કેતુ કિતની દર તક રોક સકતે હૈ ? દાસજી કી મહિમા તથા સદુપદેશ કી મંદાકિની ઇસ વેગ સે બહી કિ છોટે-મોટાં કી કૌન કહે, બડે—બડે દ્વિજ ઔર રાજા-મહારાજા તક આપકે શિષ્ય હો ગએ.
રૈદાસજી કી કીર્તિ સુનકર ચિતૌડ કી રાની સાહિબા, જિનકા નામ ઝાલા થા, આપકે દર્શને કે લિએ કાશી આઈ; ઔર ઐસા સુના થા, ઉસસે અધિક પાકર, ઈનકી શિષ્યા બન ગઈ કુછ દિન રહ કર બત-કુછ ઉપદેશ લિયા. ઇસ સમય બ્રાહ્મણે ને-કાશી કે અવૈષ્ણવ, વિશેષતઃ
સ્માત બ્રાહ્મણે તથા ઈતર માઓં ને બડા બવંડર ઉઠાયા. ઉનકા એક ડેપ્યુટેશન મહારાની સાહિબા કે પાસ ભી ગયા; પર ઉન્હોને કહા – દિ તુમ ઈસ બાત કે અનુચિત સમઝતે હો તે મહારાજ(રૈદાસ) છ સે વિચાર કરો. અનૌચિત્ય સિદ્ધ હે જાન પર જૈસા કહોગે, હો જાયેગા. નિદાન ઇસ જગડે મેં ભી દાસજી જીતે ઔર વિરોધી જન અપના સા મુંહ લેકર રહ ગએ !
કુછ દિન બાદ મહારાની ગુરુજી સે વિદા માંગ કર ઘર ચલને લગી. ઉન્હોંને ગુરુજી સે ભી રાજધાની ચલને કી પ્રાર્થના કી; પર દાસજી ને ઉસ સમય મહારાનીજી કી યહ પ્રાર્થના અસ્વીકત કર દી; ઔર કહા કિ ફિર કભી જબ તીર્થયાત્રા કે નિકલેંગે, તો અવશ્ય આપકે યહાં આએંગે. વિદા હેતે સમય મહારાની ને ગુરુજી કે બહુત કુછ દેના ચાહા; પરંતુ ત્યાગી રૈદાસ ને કછ ભી સ્વીકૃત ન કિયા. વે કહને લગે-રાની સાહબ ! મુઝે યહ કુછ ને ચાહિયે. મેં તે ભગવાન કી ચાકરી સે છુટી પોકર નિત્ય દો જોડી જૂતિયાં બના લેતા ઇં. ઇનમેં સે એક કે બેચકર ઉસકે ખચૅ સે સંત–સેવા ઔર ભગવાન કી પૂજા-અર્ચો કા કામ ચલે જાતા હૈ ઔર દસરી કે મૂલ્ય સે મેરે ઘર-કુટુંબ કા નિર્વાહ બડી અછી તરહ સે હો જાતા હૈ. ઇસ બાત કે તુમ દેખ ચૂકી હ; ફિર ભલા હમેં ઇસ ચપલા કે જંજલ મેં કર્યો ડાલતી હે ? અંત મેં ઝાલાજી અપને દલ-બલ સહિત ચિત્તૌર કે ચલ પડીં ઔર બીચમેં કઈ પડાવ ડાલકર યથાસમય અપની રાજધાની આ પહુચી. - કુછ દિન બીતને પર રૈદાસજી તીર્થયાત્રા કે નિકલે. માર્ગ તય કરતે કરતે એક દિન ચિતૌર ભી પહુંચે. વહાં ઇનકા બડા સમાન હુઆ. ભલા રાજગુરુ કે સંમાન કા કયા પૂછના ! તભી તે નાભાજી ને લિખા હૈ:–
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |