Page Text
________________
૧૩૬
બાલ—શિષ્ટાચાર
લિખને મેં કુછ અધિક ચંચલ હેાતે કે કારણ દૂસરેાં કા મૂર્ખ સમઝતા ઔર કાઇ સીધે સ્વભાવવાલા વિદ્યાર્થી ઉપદ્રવી લડકાં સે મની મન ઘૃણા કરતા હૈ. ઇન અવસ્થાએ મેં બહુધા અનબન હૈ! જાતી હૈ ઔર લડકે એક દૂસરે કા નીચા દિખાતે કા પ્રયત્ન કરતે હૈ. કાઇ કાઇ લડકે અપને પિતા કે ધન યા ઉચ્ચ પદ કે અભિમાન મેં દૂસરે લડકાં કે સામને દૂન હી હાંકતે હૈ ઔર દિ કાઈ લડકા ઉનકી બાત કા ખંડન કર દેતા હૈ તે! વે ઉસસે બદલા લેને કી ધાત મેં રહતે હૈ. કિસી કિસી વિદ્યાર્થી કા સ્વભાવ હી અસા દૂષિત હાતા હૈ કિ વહ અપને મિથ્યા મહત્ત્વ કે આગે કિસી ભી લડકે કા મહત્ત્વ સહન હી નહીં કર સકતા. કઇ એકાં મેં અપના પેશાક હી કા અસા અભિમાન હેાતા હૈ કિ વે દૂસરે લડકાં સે સીધે ખાત હી નહીં કરતે ઔર નમ્ર સે નમ્ર પ્રશ્ન કા ઉત્તર બડી એ કે સાથ દેતે હૈ. યહાં કદાચિત્ર્યડુ ખતાને કી આવશ્યકતા નહી હૈ કિ ઈન દુર્ગુણાંસે કેવલ લડકાં કી હી નહીં, કિન્તુ ઉનકે માતા-પિતા કી બડી નિદા હોતી હૈ.
લડકાં ઔર વિદ્યાર્થિયાં મે' કુસંગતિ સે બડે બડે દોષ ઉત્પન્ન હૈ। જાતે હૈં. ઇસીલિયે માતા– પિતા ! યહ બાત અવશ્ય દેખના ચાહિયે કિ લડકા કિન લાગેોં કી સંગતિ મેં રહતા હૈ. કુસ ગતિ સે છેટે છેટે લડકાં ા બચાના ચાહિયે. કામલમતિ હોને કે કારણ બહુધા લડકે ચિત ઔર અનુચિત કા શીઘ્ર નિર્ણય નહીં કર સકતે ઔર સરલતા સે ગઢે મેગિર જાતે હૈં. ઐસી અવસ્થા મેં ઉન્હેં કમ સે કમ શિષ્ટાચાર કી શિક્ષા તે અવશ્ય દી જાવું જિસસે લડકે બુરે આચરણવાલે સાથિયાં ઔર લેગોં સે અપને કા બચા સર્ક
લડકાં કી અનબન કા એક પ્રમુખ કારણ એકદૂસરે કે ચિઢાના અથવા આપસ મે અનુચિત હંસી ટ્ટા કરના હૈ; ઇસલિયે પ્રત્યેક સમજદાર વિદ્યાર્થી કા યહ કત્તવ્ય હૈં કિ વજ્ર દૂસરે સે વ્યં હંસી-ટ્ટા ન કરે. દૂસરે કૈા ચિતાને યા ઉસકી હાંસી ઉડાને મેં જે મિથ્યા આનંદ પ્રાપ્ત હાતા હૈ ઉસકી પ્રેરણા સે લડકે તે કયા બડી ઉમરવાલે ભી કભી કભી નહીં ખચ સકતે. અસી અવસ્થા મેં યહ બાત બહુત આવશ્યક હૈ કિ લડાં કી યહ દૂષિત પ્રવૃત્તિ યથા-સંભવ કમ કી જાવે. દિલકે સ્વયં ઇસ બાત કે! સાચે કિજીસકા વે ચિડાતે હૈ ઉસકે મન મેં કિતના ખેદ ન હેાતા હાગા તેા વેસ્વયં દૂસરે કે મન કા બ્ય દુખાને સે અવસ્ય પીછે હટેંગે. તુલસીદાસ જી ને કહા હૈ કિ- પઢિત સાલ ધર્મ નદી માટે પીડા ભ્રમ નહી અમારૂં ” જો લડકા દૂસરે કાન ચિઢાવેગા ઉસે સંભવતઃ દૂસરે લડકે કભી ન ચિઢાવેગે, લડકાં કે ચાહિયે કિ વે મિલકર અસે વ્યક્તિ કે દોં કા કે જો દૂસરેાં કે સાથ વ્ય હસી-મજાક કરતા હૈ યા ઉનકા અશ્લીલતા સિખાતા હૈ.
લડકાં કે મિથ્યાભિમાન સે બડે બડે અન હોતે હૈ.... લડકે બહુધા અપની બડાઇ ઔર દૂસરે કી નિદા કરને મે' બડા આનંદ માનતે હૈ'. ગરીબ લડકે તેા ઇન મિથ્યાભિમાની લડકાં કી દૃષ્ટિ મેં કિસી પ્રકાર યાગ્ય હી નહીં. હરતે. વિદ્યા-સબંધી મિથ્યાભિમાન કે વશીભૂત હોકર લ બહુધા વ્ય વાદ-વિવાદ મેં પ્રવૃત્ત હાાતે હૈ ઔર એક-દુસર કી બાત -પૂર્વક કાટને લગતે હૈ'. કભી કભી યે લેગ ઐસી ગમ્મતિયાં પ્રગટ કરતે હૈં તે કેવલ ખડી ઉમરવાલે અથવા અનુભવી લેાગ હી પ્રગટ કર સકતે હૈં. ઇતના હી નહીં, યે લેગ કભી કભી અપને સે અધિક જ્ઞાનવાલે તરુણ પુરુષોં સે ભી બહસ ઔર હુન્નત કરને લગતે હૈ. દેષાં સે બચતે કે લિયે વિદ્યાર્થિયાં કા ચાહિયે કિ વે અસી ખાતાં મેં બહુત સાચ–સમઝ કર ભાગ લેવે,
કઇ એક ઉદ્દંડ લડકે દૂસરે લડકાં ા વ્યં હી ખાતે હૈ ઔર કભી કભી ઉનસે કુછ ખીંચ ભી લેતે હૈં. દૂસરે લડકાં કા ચાહિયે કિ અસે દુષ્ટ લડકાં કે સાથ કભી ધનિષ્ટતા ન બઢાવે. ઔર કૈવલ ઉપરી મેલજોલ રખે. કાઇ કાઇ લડકે તા યહી તક નીચ હેતે હૈ કિ આપ તે પઢને મે' મન લગાતે નહીં ઔર ઇર્ષોં-વશ દૂસરે લડકાં કા મન પઢને સે હટાને કા ઉપાય કરતે હૈં. કાઇ કાઈ ખડે આદમિયાં કે મંદ–બુદ્ધિ લડકાં ગરીબ આમિયાં કે તીવ્ર-મુદ્ધિ લડકાં સે મન હી મન ઇર્ષ્યા રખતે હૈં ઔર ઉનકે કામાં મે” વિઘ્ન ડાલતે હૈ.
લડકે બહુધા ોટી છોટી ખાતાં મેં એકદૂસરે સે અપ્રસન્ન હૈ। જાતે હૈં ઔર અપની ઇચ્છા ફી પૂર્તિ કા માનભંગ સમઝ કર પરસ્પર લડ બૈઠતે હૈ. ઇસલિયે ઉન્હેં ઉચિત હૈં કિ વે કિસી
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |