Page Text
________________
પર
કાંગડી કા ગુરુકુલ
છાત્ર મેદાન મે' ખેલને જાતે હૈ ઔર વહાંસે લૌટકર સાયંકાલ કી સંધ્યા, હામ યા પ્રાના આફ્રિ કરતે હૈ. ઇસકે બાદ ઉન્હેં રાત કા ભેાજન દિયા જાતા હૈ.ખા-પીકર વે આધ ઘટેતક બગીચે મે ટહલતે હૈ. વહાંસે લૌટકર દિન કા પાડે સ્મરણ કરને કે બાદ વૈ રાત કે ૬ ખજેતક સે જાતે હૈ. ભાજન ઔર પાઠારભ કે સમય ઉન્હેં યહ ક્ષેાક પઢના પડતા હૈ:—
'सहनाववतु सह नौ भुनक्तु सहवीर्य करवावहै । तेजस्विनावधीममस्तु मा विद्विषावहै ।।' “સ શક્તિમાન ભગવાન હમ ગુરુ ઔર શિષ્યાં કી રક્ષા કરે. ઉનકી કૃપાસે હમે પરમ આનંદ પ્રાપ્ત હેા. વે હમારી શારીરિક ડેન-પાન સફલ કર હમે એક દુસરે કા પ્યાર કરુના સિખાયે” ગુરુકુલકી-વિશેષતાએ
ગુરુકુલ કી બહુત બડી વિશેષતા યહ હૈ, કિ આધુનિક, સ્કૂલ કાલેજે કી તરહ ઉસમે' શરીરસમ્પતિ કા ઉપેક્ષા નહી કી જાતી. પ્રત્યેક છાત્ર કે સ્વાસ્થ્ય કી ઓર ધ્યાન દિયા જાતા હૈ.સી સે વતાં રાગ વ્યાધિ કાશીઘ્ર પતા નહીં લગતા, ઇન ૨૫ વર્ષોં કે અંદર અબતક વહાં કેવલ એક દી આદમી મરા હૈ. સ્વાસ્થ્ય કી એર ગુરુકુલ કે અધિકારિયોં કા તના ધ્યાન હૈ, વહુ ઇસી સે સમઝ લિયે કી વહાં દે। સૌસે ભી અધિક દુધારી ગૌ પાલી જાતી હૈ, જીનકે દૂધ, ધી, મકખન ઔર ગુરુકુલ કી ભૂમિ મેં ઉત્પન્ન સાગ–સજીસે છાત્રાં કે શરીર પુષ્ટ હાતે હૈં.
દૂસરી વિશેષતા હિંદી કે માધ્યમદ્રારા સભી વિષયોં કી શિક્ષા દેના હૈ. ઇસકે લિયે ગુરુકુલને બહુતસી પરિભાષાયુક્ત પુસ્તકે તૈયાર કર ડાલી હૈ.સ વિષય મેં ગુરુકુલ કી બરાબરી કી કોઈ સંસ્થા ભારત મે' નહી હૈ.
તીસરી બાત ગુરુકુલકે આદકી મહત્તા ઔર પ્રાચીન સંસ્કૃતિ કા સજીવ પ .એક બાર મહામના એન્ડ્રુઝ સાહેબને ગુરુકુલ કા દેખકર લિખા થા,—“ગુરુકુલ કે છેાટ-છેટે ખર્ચે જન્મ વેદમત્ર પઢતે હૈ ઔર દસ વર્ષ કે છાત્ર ભી સંસ્કૃત મેં વાતચીત કરતે હૈ, તબ યહી માલૂમ પડતા હૈ કી ભારત કે પ્રતિ સચ્ચે પ્રેમ કી નીંવ યહી ડાલી જાતી હૈ ”
ચૌથી વિશેષતા યહ હૈં, કિ યહાં પ્રાચ્ય ઔર પ્રાશ્ચાત્ય—પ્રાચીન ઔર નવીન કા અપૂર્વ સંમેલન હુઆ હૈ.છાત્રાં । હિંદી કે સહારે આધુનિક સભી વિષયોં કી શિક્ષા દી ાતી હૈ. સિ લિયે જહા વે વૈદિક સાહિત્ય મેં વ્યુત્પન્ન હેતે હૈ, વડાં અગરેજી કે ભી પૂરે પંડિત ઔર સભી આધુનિક વિષયાં કે જાનકાર્બન જાતે હૈ. પાંચવી વિશેષતા યહ હૈ, કિ ભાલકાં કે ચરિત્ર-ગાન કી આર બડા ધ્યાન ક્રિયા જાતા હૈ.
કુછ સંમતિયાં
ભારત કે-મૂતપૂર્વ વાઇસરાય લોર્ડ ચેમ્સફર્ડને ગુરુકુલ કા નિરીક્ષણુ કર ખડી પ્રસન્નતા પ્રકટ કી થી ઔર ઈસ કે સિદ્ધાન્તા કી ઉચ્ચતા કી મુક્તકંઠે સે પ્રશંસા કી થી.મહાત્મા ગાંધીને ગુરુકુલ કા નિરીક્ષણ કર લિખા હૈ,---ગુરુકુલ આર્યસમાજ કે કાર્યોં મેં સ શ્રેષ્ઠ હૈ ઔર યતુ વાસ્તવ મેં એક ખડી ભારી જાતીય સંસ્થા હૈ.”
સાધુ એન્ડ્રુઝ સાહબ કહતે હૈં,–“સી પ્રકાર કી સસ્થાઓ કે ભીતર સે નવીન ભારત કી પ્રાણશક્તિ સ્થાયી ઔર ૬૮ ભિક્તિ કે ઉપર દિખાઇ દે રહી હૈ.”
ઈંગલૅંડ કે ભૂતપૂર્વ પ્રધાન મત્રી મિ॰ રામસે મૈકડેાનલ્ડને લિખા હૈ,–“ જાતીય શિક્ષા કે ઇતિહાસ મેં ગુરુકુલ અપૂર્વ કીર્તિસ્તમ્ભ કે સમાન હૈ.”
ઉપસ હાર
ગુરુકુલ કે અનુકરણપર દેશ મેં ઔર ભી કિતની હી સસ્થાઓ ખુલી ઔર અચ્છા કામ કર રહી હૈ, પર કાંગડીકા ગુરુકુલ સર્વોપરિ હું. આશા હૈ, ઇસ બાર રજત-જયંતી કે અવસરપર દેશને જૈસી સહાનુભૂતિ ઇસ આદશ સંસ્થા કી એર પ્રકટ કી હૈ, વહ અનુદિન વૃદ્ધિ ગત હૈ!ગી ઔર ઇસે ઔર ભી ઉંચે શિખરપર પહુચાને કા પ્રયત્ન દેશ કી એરસે કિયા જાયેગા.સ્વામી શ્રહ્માનંદ કી અમર કીતિ કા સારે દેશ કા અપની સબસે બડી ધરેાહર સમઝના ચાહિયે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |