Page Text
________________
૪૩૨
રામાયણકાલ મેં પદાપ્રણાલી હોતી થી ઔર ઉનકી ખાસ ઢાપર પહરેદારી કા કામ સ્ત્રિયો, વૃદ્ધ-પુરુષે ઔર બલિકે સે લિયા જાતા થા. યહ બાત હમેં નિત લોક સે અવગત હતી હૈઃ"प्रणम्य रामस्तान्वृद्धांस्तृतीयाया ददर्श स:। स्त्रियो वृद्धाश्च बालाश्च द्वाररक्षणतत्पराः॥"
(અયોસર્ગ ૨૦, ૦ ૧૨.) અર્થાત શ્રી રામચંદ્રજી (દુસરી ઢાપર ખડે) વૃદ્ધ બ્રાહ્મણે કે પ્રણામ કર (અપની માતા કૌશલ્યા કે ભવન કી) તીસરી ઢીપર પહુંચે, જહાં સ્ત્રિ, વૃદ્ધ પુરુષે ઔર બાલકે કા પહેરા થા. ઇસકે અતિરિક્ત રામાયણ સે યહ ભી પતા ચલતા હૈ. કિ આર્ય-રાજાએં કે રનવાસ મેં હરએક પુરુષ જાને નહીં પાતા થા. જે પુરુષ વૃદ્ધ ઔર રાજા કે વિશ્વસ્ત હોતે થે, વે હી જા સકતે થે. રનવાસ મેં જાને કા અધિકાર મહારાજ દશરથ ને વૃદ્ધ એવં વિશ્વસ્ત સુમંત કે દે રખા થા. યથા – "स्तुवन्नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् । तं तु पूर्वेदितं वृद्धं द्वारस्था राजसंमतम् ॥"
(અયો. સર્ગ ૧૪, ૦ ૪૪.) અર્થાત્ મહારાજ કી જે-જંકાર કરતે સુમંત રાજભવન મેં ગયે. મહારાજ દશરથ ને વૃદ્ધ ઔર વિશ્વસ્ત હોને કે કારણ ઉનકી ટી માફ કર દી થી. ઉનકે હર સમય બિના રોકટોક રનવાસ મેં જાને કા અધિકાર પ્રાપ્ત થા.
રનવાસ મેં રહેનેવાલી રાનિય હી મેં પરદાપ્રણાલી પ્રચલિત થી ઔર જનસાધારણ મેં ઈસકા ચલન ન થા-જે લેગ યહ કહતે હૈ. ઉનકે સમઝ લેના હોગા કિ, પ્રથમ તો “યથા રાજા તથા પ્રજા” કી લેકેતિ ઉનકે કથન કે વિરોધ મેં' કહી જા સકતી હૈ. ફિર અયોધ્યાકાંડ મેં" જહાં કિસી સાર્વજનિક ઉત્સવ કા વર્ણન આયા હૈ, વહાં સ્ત્રિયે કે છજજે, ઝરખ હી મેં બૈઠને કા વર્ણન આદિકવિને કિયા છે. રામાયણ મેં હમ દેખતે હૈ, કિ જિસ સમય દનાં રાજકુમાર જાનકીસહિત વનવાસ કે લિયે અયોધ્યા સે રથ મેં બૈઠકર રવાના હોતે હૈ, ઉસ સમય ભાવી વિયોગ સે વિકલ અયોધ્યાવાસી ઉનકે રથ કો ઘેરકર રથ કે સાથે દૌડ છે. ઈન દોડનેવાલાં કા વર્ણન કરતે હુએ આદિકવિ ને રથ કે સાથ પુરુષે હી કા જાના લિખા હૈ. યથાઃ"ततः स बालवृद्धा सा पुरी परमपीडिता । राममेवाभिदुद्राव धर्मार्ता सलिलं यथा ॥"
. (અ) સર્ગ ૪૦, લો૦ ૨૦.) અર્થાત અયોધ્યાવાસી થયા બાલક, ક્યા ખૂટે ઔર ક્યા યુવક-સભી અત્યંત વિકલ હે, શ્રી રામચંદ્રજી કે રથ કે પીછે વૈસે હી દૌડને લગે, જૈસે ઘામ સે સતાયા જીવ પાની કી ઓર દૌડતા છે. રામાયણ કે અધ્યાકાંડ સે યહ ભી અવગત હોતા હૈ, કિ ઉસ સમય પરદે કે બાહર કુમારી કન્યા કે છોડ અન્ય કોઈ કુલ-સ્ત્રી નહીં નિકલતી થી. યહ બાત નિમ્ર લેક સે સ્પષ્ટ અવગત હો જાતી હૈ:"नाराजके जनपदे उद्यानानि समागताः । सायाह्ने क्रीडितुं यान्ति कुमार्यों हेमभूषिताः॥"
(અયો. સ. ૬, લો. ૧૭) અર્થાત જસ રાજ્ય મેં રાજા નહીં રહતા, વહાં સુવર્ણ કે આભૂષણે સે ભૂષિત કુમારિયે ઉદ્યાનાં મેં ખેલને નહીં જાતાં. રામાયણકાલ કે આ મેં સ્ત્રિયોં કે લિયે પર્દ મેં રહને કી પ્રથા તે થી હી; સાથ હી અવસર ઉપસ્થિત હોનેપર, વે આયેં તર કે સાથ વ્યવહાર કરતે સમય પરદાપ્રથા કા પૂર્ણ સમ્માન કરતે થે. યહ બાત હમેં રામાયણ કે ઉસ સ્થલ કે દેખને સે અવગત હેતી હૈ, જિસ સ્થલપર કુદ્ધ લક્ષ્મણજી કે વાનરરાજ સુગ્રીવ કે અંતઃપુર મેં જાને કા વર્ણન દિયા હુઆ હૈ. આદિકવિ કહતે હૈ:– " चारित्रेण महाबाहुरपकृष्टः स लक्ष्मणः । तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः॥"
(કિષ્કિ સર્ગ ૩૩, લો. ર૭). અર્થાત લક્ષ્મણજી (જબ સુગ્રીવ કે રનવાસ કી ખાસ ડોઢી પર પહુંચે, જહાં સે સ્ત્રિ કે ભૂષણે કી ઝનકાર સુન પડતી થી ) શ્રીરામચંદ્રજી કે કથન સે કદ્ધ હોને પર ભી રનવાસ કે ભીતર ધડધડાકે હુએ ધુસ નહીં ગયે, કિન્તુ ઈસ વિચાર સે કિ રનવાસ કી પરદા-પ્રણાલી કે ભંગ કરને કે કારણ ઉનકે ચરિત્રપર ધબ્બા ન લગ જાયેં, વે ખાસ ટીપર, એક ઔર કિસી
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |