Page Text
________________
શ્રી રામચરિત્ર ઔર વત માન હિંદુજાતિ
૪૧૩ વહુ એક બાલક કે હાથમે ખિલૌને કે સદશ પ્રતીત હાતા હૈ. હમારે ખાલક અકસર ઐસે-એસે ખિલૌનાં-ટી-છે.ટી ખદુાં, તલવારાં ઔર તાપમાં સે ખેલા કરતે હૈ; હમારી રામલીલા ઔર માિં કે રામચંદ્ર કે હાથ કે ધનુષ્ય-બાણ કા મૂલ્ય ન ખાલકાં કે ખિલૌનાં સે કિસી અેક્ષ મેં અધિક નહીં પ્રતીત હેાતા !
ઉક્ત ઉદ્ધરણ સે સ્પષ્ટ પ્રકટ હાતા હૈ, કિ હમારે પૂજ સંસાર સે ઉદાસીન, પરલેાક કી ધૂન મેં મસ્ત, સાલહાં આતે ત્યાગી ઔર વૈરાગ્ય-નિરત ન થે. ઉનકા આદર્શ કેવલ મેક્ષ ઔર મુક્તિ ન થા. વહુ પ્રતિમા, કીર્તિ, ખ્યાતિ, યશ ઔર સમ્માન કી ભી કામના કરતે થે. વહ કવીર, રણુદુર્દાન્ત ઔર બહાદૂર હેતે થે. ઇસીલિયે ઇન સત્ર ગુણુાં સે અલંકૃત પુરુષ કૈા હી ને આદશ માનતે થે.
પરંતુ આજ અવસ્થા એકદમ વિપરીત હૈ. હમ તે ગિર ગયે હી હૈ, સાય-હી-સાથ તુમને અપને આદર્શો કા ભી બહુત નીચ ખના ડાલા હૈ, હમ સ્વયં ઉન્નતિ કરકે દેવતા ઔર ઈશ્વર ઔર રામ કે સમાન ધૈર્ય અલગુણુસ'પન્ન । । હી નહીં સકે હૈ, ઉલટે હમને અપને દેવતાએ ઔર અવતારે મેં ભી અપને સભી દૌલ્યાં કા આરાપ કર ડાલા હૈ ! સ્વય· પૂર્ણ ઔર ઉન્નત હેાને કે બદલે હમ અપને આદર્શો ઔર દેવતા કે। ભી અપની હી તરહ નીચે ધસીટ લાયે હૈ.
ભગવાન રામ પૂર્ણ મનુષ્યત્વ કે અવતાર-આય–ગૌરવ કે પ્રખર દેદીપ્યમાન માંડ તે થે હી; પરંતુ નકી અતુલ કીર્તિ ઔર સુયશ કા મુખ્ય સ્તંભ ઉનકા સ્વાતિ, સ્વધ ઔર સ્વસ’સ્મૃતિ સે પ્રેમ હી હૈ. મુઝે દુઃખ હૈ, કિ ઇસ લેખ મેં રામ કે સમસ્ત કાર્યાં –ઉનકે પૂરે જીવન-ઉનકી અથાહ રાજનીતિ–ઉનકે અપૂર્વ દેશ-ભક્તિ ઔર સમાજ-નીતિ કી આલેચના નહીં કી જા સકતી. તેા ભી મુઝે પૂરા વિશ્વાસ હૈં, કિ પાઠક યદિ ઉપર કિયે ગયે સંકેતાં કે આધારપર રામ કે કા' ઔર ચરિત્ર કે સબધ મેં વિચાર કરેગે, તેા ઉનકા મેરા કથન અક્ષરશઃ સત્ય પ્રતીત હૈગા. અપને વૈયક્તિક ગુણાં કે કારણ તે રામ શ્રદ્ધા કે પાત્ર હૈ હી; પરંતુ ઉનકા વાસ્તવિક મહત્ત્વ જાતીય હી હૈ. આહ ! કૈસા વિશાલ ઔર ભરા-પૂરા જીવન ચા ! કૈસી અનેાખી સૂઝ, કૈસી તીવ્ર દૃષ્ટિ, કૈસા અદમ્ય ઉત્સાહ, કૈસા વિલક્ષણ ધૈય, તિની ખડી ક`નિષ્ઠા, કિતના વિરાટ આત્મવિશ્વાસ થા ! વહ રાજનીતિ ક। ક્રતના ખડા પંડિત ! સૈદ્ધાન્તિક રાજનીતિ કે અલાવે વ્યાવહારિક રાજનીતિ મેં ભી વહ કીતના કુશલ થા. વહુ અકેલે નિકલા ઔર અેલે હી ઉસને લંકાપર્યંત સમસ્ત દેશાંકે પરાજિત ક્રિયા ! ઈતના હી નહીં, ઉસને કિતની જાતિયાં ક્રા આ સંસ્કૃતિ કા અનુવર્તી બના ડાલા ! વર્તમાન પાશ્ચાત્ય જગત કે રાજનીતિને ઔર્ યાહા । અપને જ્ઞાન ઔર કૃતિપર બડા ગર્વ હૈ ઔર વહુ સમસ્ત પ્રાચ્ય જાતિયાં । રાજનીતિક જ્ઞાનસે હી વિહીન અનુમાન કરતે હૈ; પરંતુ એક રામ-અકેલે રામને સુગ્રીવ ઔર વિભીષણ પ્રકૃતિ કિતને સહાયક પ્રાપ્ત કિયે, કિતની બડી સેના એકત્રિત કી, કસ પ્રકાર દુર્ગમ પહાડાં, વિકટ વને ઔર અથાહ સમુદ્ર કે મધ્ય સે ઉનકા સંચાલન કયા એવં કિતને અડે રાજનીતિજ્ઞ, સેનાનાયક ઔર રણનિપુણ વિરેાધી રાજા કે ઉપર વિજય પ્રાપ્ત કી ! કયા સિક ંદર ઔર સીઝર, નેપોલિયન ઔર નિખાલ પ્રકૃતિ સભી વીરાં કે કાર્યોં કા યાગ ભી અકેલે રામ કે મૃત્યાં કે સામને તક આને કા સાહસ કર સકતા હૈ ? બિસ્માર્ક યા રિસ્સા, ડિજરેલી યા લાઇડ જ્યોર્જ કાઈ કૂટ-રાજનીતિ કા પંડિત કયા રામ કે સાથ ખરાબરી કરને કા દાવા કર સકતા હૈ ? વ્યાવહારિક ઔર સૈદ્ધાન્તિક રાજનીતિ કા કૈસા અપૂર્વ સમ્મિલન થા!
પાઠક ! આએ, હમ જરા વિશ્લેષણાત્મક દૃષ્ટિ સે ઉસકે જીવન ઔર કૃત્યાંપર એક સરસરી નજર દૌડા જાયે'. રામ કી ઇસ લેાકપ્રિયતા ઔર ઉસકી ઇસ અપૂર્વ ખ્યાતિ કા ક્યા કારણ હું ? એક શબ્દ મેં ઇસ કા ઉત્તર હૈ——ઉસકા “મર્યાદા-પુરુષાત્તમ” હૈાના, ઇસ શબ્દ કા હમ ભી સાધારણતઃ વ્યવહાર કરતે હૈં; પરંતુ હમ ઇસકા વાસ્તવિક ઔર યથાર્થ અભિપ્રાય નહીં સમઝતે, હમ ઈસકા અધુરા હી આ કરતે હૈ.... હજારાં વર્ષોં સે દાસતા મે' જકડે રહને ઔર કા`તઃ સભી ગૌરવ, કીર્તિ, ખ્યાતિ, સુયશ ઔર સભાન સે ચિત રહને કે કારણ રાત-દિન અપમાનિત ઔર પદદલિત હાને કે કારણ – હમ સમઝતે હૈ, કિ નિરીહ તૌરસે, નિર્જીવ ઔર નપુંસક કી તરહ, વિના કિસી “કયેાં ઔર કાહે' કે,પ્રચલિત રીતિનીતિ, વિધાન ઔર પરિપાટી કા નિઃશબ્દ પાલન કરના હી સ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |