Shubh Sangraha Part 02

SR No.: 034611
Original Sutra Author: N/A
Author: Bhikshu Akhandanand
Publisher: Sastu Sahityavardhak Karyalay
Publication Year: 1928
Total Pages: 594
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 35 MB

Page 299

w
www wwww
શ્રી રામચંદ્ર નહીં રહ જાતા, કિ, શ્રીરામચંદ્ર કે સમાન આદર્શ મહાપુરુષ કા શરીર ધારણ કર ભગવાનને જે લેકશિક્ષા પ્રદાન કી હૈ, વહ બડી હી અમૂલ્ય હૈ. - ભગવાન કે દાઁ અવતાર મેં શ્રીરામચંદ્ર કર્મક અવતાર છે. ક્ષત્રિય થે ઔર કર્મ હી ક્ષાત્રધર્મ કા બીજ હૈ. શોકપર શોક આકર ઈસ રાજપુત્ર કે પૈરાં પર પછાડ ખા-ખાકર ગિર પડે ઔર ચૂરચૂર હે ગયે–કમલ કે પત્તે પર પડે હુએ જલ–બિંદુ કી તરહ અનાવૃત, અસંલગ્ન ઔર વિજિત છે ગયે ! કિસી પ્રકાર કા શોક ઉનકે અભિભૂત કર અકર્મણ્ય નહીં બન સકા. યહ થા સહિષ્ણુતા, ક્ષત્રિય-તેજ, નિષ્કામ-કર્મ અથવા શમ-દમ-તિતિક્ષા સે પુષ્ટ હુઆ વિક્રમ, ધર્મ કે ઉપર પ્રતિષ્ઠિત કર્તવ્ય કી સાધના કા અભાવ હી શાયદ ધર્મ કી ગ્લાનિ હૈ. યહી વાત ઉસ સમય હુઈ થી,ઈસી લિયે નારાયણ ને અપને કે શ્રીરામચંદ્ર કે રૂપ મેં પ્રકટ કિયા થાસીતા લક્ષ્મી હૈ, સ્વર્ગ કી સમ્મદ હૈ–જાનકી કો પાને કે લિયે બસ ક્ષત્રિયવીર કે શિવ-ધનુર્ભાગ-રૂપી શિવશક્તિ કી પરીક્ષા દેવી પડી થી; પરંતુ ઈસી દુર્લભ નારીરત્ન કે જિસને વનવાસ દે દિયા, વહ ઔર ભી ઉંચી શક્તિ થી-નિર્લેભિંતા, દેવ-દુર્લભ સંયમ ઔર સત્ય કે ચરણે પર આત્મ-બલિદાન ! આસુરી વિક્રમ કે આદર્શ રાવણને ઉસી સીતા કે હરણ કર લિયા.પ્રભુ ને પુનઃ અપને ક્ષત્રિયવિક્રમ કી પરીક્ષા દી–ધર્મ કે સામને અધર્મ પરાજિત, વિધ્વસ્ત ઔર લજિજત હુઆ.ફિર ઈસ સીતા કા ઉદ્ધાર લાભ કે લિયે નહીં,કર્તવ્યપાલન કે લિયે કિયા ગયા.ફિર ઉસી રત્ન કે ક્ષત્રિય-રાજ કે ઉચ્ચ કર્તવ્ય કે આદર્શ કી રક્ષા કરને કે લિયે વનવાસ કરને કે ભેજ દિયા ગયા.પ્રજાનુરંજન કે ઉચ્ચ આદર્શ કે લિયે-ભૂખ ઔર મિથ્યા સંદેહ મેં પડકર અપની બુદ્ધિ ઔર જ્ઞાન કે ખો દેનેવાલી પ્રજા કી પ્રીતિ કે લિયે-ઈસ નિષ્કામ કર્મવીર નરપતિ કી આજ્ઞા સે ઉસ રમણી-રત્ન કી વનવાસિની બનના પડા.“રામ” યહ શબ્દ મુંહ સે નિકલતે હી હમ એક આદર્શ કર્તવ્યબુદ્ધિ ઔર પ્રગાઢ સંયમમૂલક નીતિજ્ઞાન કે માની સમઝતે હૈ, નવીન જગત મેં ભી અઠારહતી શતાબ્દી મેં એસી હી એક સમસ્યા ઉઠ ખડી હુઈ થી.રાજ-પત્ની મેરી એન્ટની કે મૂર્ખ ઔર પ્રતિહિંસાપરાયણ પ્રજા કે હાથે સિર કટવાના પડા થા. આધુનિક રૂસ કે ઇતિહાસ મેં ભી અસા હી હુઆ.ઇસી લિયે “ડિપ્લોમેસી” (ફૂટ-નીતિ ) કે હિસાબ સે ભી રામબુદ્ધિ બડે ઉચે દર્જ કી રાજનીતિ હે.પ્રજા કે વિદ્રોહી હે જાને પર તો મહારાની કે બે હી દેના પડતા. મેં યહ નહીં કહેતા, કિ સીતા કે વનવાસ કે મૂલ મેં ભય થા; પરંતુ મેરે કહને કા મતલબ યહ હૈ, કિ યદિ રાજનીતિ કે હિસાબ સે ભી દેખા જાયે,તે ઇસ કાર્યસે ઉચ્ચ શ્રેણી કીનીતિ કા પરિચય પ્રાપ્ત હતા હૈ.
હિંદુઓં કે સમસ્ત અનુષ્ઠાને કા આદર્શ પૃથ્વી કે અમૂલ્ય પુરાણ “રામાયણમેં હૈ. જિન સબ નીતિયોં કે અનુશાસન કે વિધિબદ્ધ કરને કે લિયે વર્તમાન સારા જગત ભાવરાજ્ય મેં ચકકર કાટ રહા હૈ, ઉહીં સબ નીતિ સે ભરે હુએ કાર્યો કે દષ્ટાંત શ્રી રામચંદ્ર ઔર રઘુવંશ કે ઈતિહાસ મેં ભારે પડે , કૌલિક ધર્મ યા ચર્ચ કે સાથ રાષ્ટ્ર કા કિસ પ્રકાર સમાધાન હે સક્તા હૈ? ઉસક મીમાંસા રામાયણ મેં હૈ.વસિષ્ઠછ ઔર વિશ્વામિત્રજી નૈતિક ઔર ધાર્મિક ભાવો કે નમૂને હે.વહ શક્તિ રાજશક્તિ કી તલવાર ઔર કર્મ કે ઉપર નિર્ભર કરતી હૈ-ક્રિયાકાંડ કે પ્રવર્તન કે લિયે, અન્યાય કે શક્તિ કે દ્વારા દમન કરતે સમય. પરંતુ રાજશક્તિ કા નીતિજ્ઞાન ન્યાયવિચાર કે લિયે ધાર્મિક આદર્શ કે સામને હી ઘંટને ટેકતા હૈ. તાડકા-રૂપિણી અધમ–મૂર્તિ કે વિનાશ કરને કી માનસિક વૃત્તિ તે બ્રાહ્મણ કી થી; પરંતુ ભુજા ક્ષત્રિય કી થી. અહલ્યા કે સ્થવિરતા-રૂપ કહે હુએ પાપે કા અંત કરને કી ચેષ્ટા ઔર સંધાન તે બ્રાહ્મણ કા થા,પરંતુ ઉસ પ્રસ્તરીભૂત અન્યાય કા અંત કિયા ક્ષત્રિય અવતાર કે ચરણે કે સ્પર્શને !
અસ્પૃશ્યતા કે જિસ અજ્ઞાનાંધકાર મેં આજ હિંદુ-સંસાર ડૂબા હુઆ હૈ, રઘુકુળમણિ શ્રીરામચંદ્ર કી તેજોમયી દીપ્તિ ઉસકે લિયે રોશની કા કામ કર સકતી હૈ.ગુહ ચાંડાલ થા; પરંતુ પૂર્ણ બ્રહ્મ રામ ઉસકે મિત્ર થે,શબ્દ કા દાસત્વધર્મ ઉસકે ધૃણા કા પાત્ર નહીં બનાતા–બડા બનાતા હૈ. પૂજનીય બનાતા હૈ-ઇસ નીતિ કે નિદર્શન શ્રી હનુમાનજી હૈ. યે દાસ થે, સેવક થે; પરંતુ ઉસી અટલ ભક્તિને હનુમાનજી કો એસા બના દિયા, કિ બ્રાહ્મણ ભી ઉન્હેં પ્રણામ કરતે હૈ.ફિર દ્વાપરમે ગોકલચંદ્ર શ્રીકઠણ ને વિદર કે ઘર જ.રૂખે સાગ-પાત ખાકર. ઇસી નીતિ કા પ્રચાર કિયા થા, ઇસી ભક્તિ ને વિભીષણ કે વરેણ્ય બના ડાલા હૈ, વિભીષણ કે દાંત લંકા કે સિંહાસન પર ગડે હુએ થે, વહ સ્વજાતિ-દ્રોહી, બંધુ-વિરોધી થા. ભ્રાતૃવત્સલ શ્રીરામચંદ્રને કર્યો ઈસ રાક્ષસ કે અપના
૨ા. ૨ Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat