Page Text
________________
૨૯૮
૪ *vvvvvvvvvvvvvvvvv
ઉસ્તાદ મૌલાબી
ઉસ્તાદ મૌલાબm (અનુવાદક-સુરજ પ્રસાદ શુકલ, સરસ્વતી ” ૧૯૨૬ના ડીસેમ્બરના અંકમાંથી)
કિસી સમય હમારે દેશ મેં સંગીત કા બહુત આદર થા, કિંતુ અબ યે દિન નહીં રહે. ભારતીય સંગીત કી પ્રતિધ્વનિ તે કહીં કહીં સુનાઈ ભી પડ જાતી હૈ, કિંતુ વીણા અબ ભી ધૂલલઠિત પડી હુઈ હૈ. ઇસી અનાદત વીણ કો પુનઃ એક બાર મુખરિત કરને કે હેતુ છાંને અપના સમસ્ત જીવન લગા દિયા-ઉનમેં મુસલમાન ઉસ્તાદ મૌલાબચ્છ ભી એક થે.
સન ૧૮૩૩ મેં દિલ્લી મેં કિસી સમ્પતિશાલી જમીદારવંશ મેં આપકા જમ હુઆ થા. ધનવાન વ્યક્તિ કી સંતતિ હોને કે કારણ આપકે લિએ સુઅવસરે કો અભાવ નહીં રહા. બેલ, કસ્તી આદિ મેં હી અપના સમય વ્યતીત કર દિયા કરતે થે. યદિ કોઈ વિદેશી આપ કે શહર મેં આતા તે ઉસકી યથાસાધ્ય સેવા ઔર સહાયતા કરના મૌલાબમ્સ અપના કત વ્ય સમઝતે છે. આપ કે કુસ્તી લડને કી વિશેષ રુચિ થી. એક બાર એક વિદેશી ફકીર કે આને પર મૌલાબબ્બે યથારીતિ ઉસકી સેવા કરને ગયે. ફકીર ચિસ્તી દલ કે સૂકી થા. ઉસને મૌલાબશ સે એક ગીત ગાને કા અનુરોધ કિયા. મૌલાબભ્યને કહા કિ મને સંગીત કી શિક્ષા નહીં પાઈ, તે ભી મુઝે કઈ એક ગીત માલૂમ હૈ. યહ કહ કર વે ગાને લગે. ફકીર ઉનકા ગાન સુન કર ઇતના મધ હો ગયા કિ ઉસને ઉનસે કુસ્તી આદિ છેડ દેને કા અનુરોધ કિયા. ઉમને કહા કિ કુસ્તી આદિ કી અપેક્ષા એક મહત્તર ઉદ્દેશ કે લિએ તુમ્હારા જન્મ હુઆ હૈ. મૌલાબભ્ય કા નામ થી ચાલા. ફકીરને ઉનકા નામ મૌલાબશ રખ દિયા. ઉસને ભવિષ્યવાણી કી. કિ તુમારે નામ કી મહિમાં ચારે એર ધ્વનિત હો ઉઠેગી. ફકીર કે ઉપદેશ કે અનુસાર મૈ.લાબષ્ણ ને ભી સંગીતચર્યા મેં અપના સારા જીવન લગા દિયા..
ઉસ સમય ભારતવર્ષ કે ગુણી દૂસરે આદમી કે સમૂખ અ૫ની વિદ્યા કા પ્રકાશ નહી કરતે થે. વે ઇ-ગિને દો હી ચાર શિખ્યાં કે, જે ઉનકી ભક્તિ કરતે થે, પિકર વિવાદાન કરતે થે ઉસી સમય કિસી શહર મેં ઘસીટખાં નામક એક બહુત બડે ઉસ્તાદ થે. ઉનકી કીર્તિ સુનકર મૌલાબશ ઉસ શહર કે ગયે. વહાં હે મ લુમ આ કિ ઉસ્તાદજી સમસ્ત વિદ્યાર્થી કે લૌટા દેતે હૈ. કિંતુ મૌલાબષ્ણ નિરાશ હોનેવાલે લોગે મેં નહીં થે. ઉનëને પ્રયત્ન કરકે માલુમ કર લિયા કિ ઉસ્તાદજી અધરાત્રિ કે સમય સંગીત કા અભ્યાસ કરતે હૈ. ઉસ્તાદજી કો એક દરબાન અફીમખોર થા. મૌલાબશ ને ઉસમે કિસી પ્રકાર મિત્રતા કર લી. અર્ધરાત્રિ કે બેડકર ગયેં લડાને કે લિએ એક સાથી પાક દરબાન ભી બડા સુખી હુઆ. ઈસ તરહ કઈ માસ તક વે ઉસ્તાદજી કા અલાપના સુનતે રહે. જે રાત્રિ કે ચોરી કરકે સુનતે થે, દિન કો વહી અભ્યાસ કરતે થે. કુછ દિને તક ઇસી પ્રકાર કરતે કરતે વે ઉસ્તાદજી કે ગાને કી દૂબહૂ નકલ કરને લગે. આપકે ગાને મેં ઉસ્તાદજી કે ગાને કિ પ્રતિધ્વનિ આને લગી. એક બાર ઉનકી કુટિ કે પાસ સે જાતે સમય ઉસ્તાદજી ભી ઉનકા ગાના સુનકર ચકિત હો ગયે. શહર મેં અપના એક પ્રતિદ્વી પાકર ઉસ્તાદજી ઉનકી કુટિ મેં ગયે ઔર ઠીક અપના હી જૈસા ગાના સુન કર બહુત વિચિમત હુએ.
મૌલાબષ્ણ કા પરિચય પાયે બિના અબ ઉસ્તાદજી સે ન રહા ગયા. મૌલાબષ્ણ ને કહા કૃપયા યહ પ્રશ્ન ન પૂછિએ. યહ એક ગેપનીય કથા છે.” ઉસ્તાદજીને પૂછા–“અપને ઉસ્તાદ કા નામ બતલાને મેં તુમહે કૌન સી આપત્તિ હૈ ?” મૌલાબભ્ય ને કહા કેવલ યહી બતલા દેને સે ભવિષ્ય મેં મેરી ઉન્નતિ કા પથ એક-દમ બંદ હો જાયેગા. ઇસલિએ ઉસ્તાદ કા ૫રિચય ગોપનીય હી રહેને દીજિએ, કિંતુ ઉસ્તાદજી મૌલાબબ્બે કે વ્યવહાર ઔર વિદ્યાપર અત્યંત મુખ્ય ઔર આકૃષ્ટ હે ગયે થે. આખિર ઉન્હને મૌલાબભ્ય કા પીછા ન છોડા. મૌલાબભ્યને કહા–“દિ ઉસ્તાદ કા નામ બલાને પર વે મુઝસે નારાજ હે કર વિદ્યાદાન કરના છોડ દે તે આપ વાદા કીજિએ કિ મેં સહાયતા કરુંગા.” ઉસ્તાદજી કે રાજી હેને પર મૌલાબશ ને કહા“આપ હી મેરે ઉસ્તાદ હૈ.” ઉસ્તાદજી તો અવાક રહ ગયે. ઉસ્તાદજીને બડે આશ્ચર્ય સે કહા -
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |