Page Text
________________
૨૯૭
પાંજરામાંનું પક્ષી પાંજરામાંનું પક્ષી
(લેખક–ઈશ્વરપ્રસાદ શર્મા, સરસ્વતી ડિસેંબર ૧૯૨૬ માંથી ) બડે પ્યાર સે પ્રાણ કે પિંજરે મેં બંદ કર એક પછી પિસ રખા થા. વહ કહતા તુમ કાં મુઝે ઇસ સેને કે પિંજરે મેં બન્દ કિયે હુએ હૈ ? મઝે છોડ દો, મુક્ત કર દો, સ્વતંત્રતા દે દો-મેં ઉડ જાઉં-ઉડકર ઉન્મુક્ત આકાશ મેં નિમુ કા વાયુ કા સેવન કરતા હુઆ, નીલ નભોમંડલ કો અપને કરુણ—કંઠ સે નિકલી હઈ સંગીત-ધારા સે ગુજાયમાન કર દૂ, વહ સ્વતંત્ર હૃદય કા સ્વાતંત્ર્યગાન સુનકર તુમ સુખી હોગે, જગત સુખી હોગા, ચરાચર સુખી હાંગે. ઈસ પરાધીનતા મેં તો મેરા કંઠ હી નહીં ખુલતા, મેં ગાના કયા ગાઉં ?”
પરંતુ ઉસકે લાખ કરને પર ભી મેને ઉસે પિંજરે સે બાહર નહીં નિકાલા. પ્રાણે કે ભીતર ભી જે પ્રાણ , ઉનકે અંદર ભી જો સબસે અંતરતમ પ્રદેશ હૈ. ઉસે વહીં કાકા-સબકી નજરે સે બચા કર છિપા રકખા. સોચા કિ અબ ઇસ અંધેરી કોઠરી સે-ઈસ નિરાલે કેદખાને સે યહ પંછી કભી કહીં ઉડ કર નહીં જા સકેગા. એ જે કુછ ઇસે ખાને કો દંગા વહી ખાયગા, પીને કે દંગા વડી પીયેગા, મેં જબ જે સિખાઉંગા વહી ગાના ગાયેગાપરંતું ન જાને કયાં મેરે લાખ સેવાથન કરને પર ભી, હૃદય કે પ્રેમ કા સમસ્ત સાગર ઉસી પર ઉડેલ દેને પર ભી, પંછી કિસી દિન સુખી નહીં દિખાઈ દિયા. પ્રતિદિન ઉસકે મુખડે પર એક પ્રકાર કી ઉદાસી કી છાપ દિખાઈ દેતી-ઉસકે ગાન મેં તેને કા સ્વર બજતા આ માલુમ પડતા. મેં જે ગીત ગાને કા કહતા વહી ગાતા, તો ભી ન જાને કર્યો વહ સંગીત ન તો હદય કે સંતે પ્રદાન કરતા, ને કાનાં મેં અમૃત ટપકતા. આમાં સે ઉસકા જે વેદના-વિજડિત વિધ સા વદન–મંડલ દેખ પાતા ઉસી સે સારા આનંદ હવા હો જાતા. હર્ષ કી એક હલકી સી તરંગ ભી હદય-સાગર મેં નહીં ઉઠ પાતી.
એક-દો દિન, માસ, વર્ષ કરત-કરતે એક યુગ બીત ગયા નિત્ય વહી વેદના, વહી અંતદહ, વહી હાહાકાર ઉસ પંછી કે પ્રાણે સે પ્રકટ હોતે માલૂમ પડત. માયા કે મારે–મનુષ્ય-હૃદય કી દુર્બલતા કે કારણ મેં ઉસે મુક્ત ન કર સકા, બંધન-હીન ન બના સકા. હરદમ ઉસે પ્રાણું કી પેટી મેં બંદ કિયે હી રહા.
પર એ ! યહ ક્યા ? એક દિન સવેરે હી ઉઠ કર દેખા, કિ વહ પછી તો મેરા પિંજરા ખાલી કર કે ઉડ ગયા ! મેરા ભૂત, ભવિષ્યત, વર્તમાન-તીને કાલ અંધકારમય બનાકર વહ પ્રાણ-પ્યાર પછી ન જાને કબ, કિસ રાસ્ત સે ઉડ કર નીકલ ભાગો ! ઉસકે લિયે ત્રિભુવન છાન ડાલે પર કહીં ઉસકા પતા નહીં પાયા. પ્રાણે કે પદ-પરદે મેં, હૃદય કે કેને-કાને મેં ટુઢા પર વહ કહીં ન મિલા. જગત કા સાહિત્ય-સાગર મંથન કર ડાલા. પર કિસી ને ઉસકા સંકેત નહીં બલાયા. મારો પડા. રો-રો આંસુઓ કી ગંગા બહા દી-હદય ને ઉસી અશ્રુતીર્થ મેં સ્નાન કર દિવ્ય દષ્ટિ લાભ કી. ઉસને દેખા કિ મેરા વધુ પ્રાણ-પ્રારા પંછી દૂર–બહુત દૂર–જહૈ તક ઉસ દિવ્ય દષ્ટિ કી સીમા હૈ, ઉસી કે છોર પર વિમલ આકાશ મેં, સ્વતંત્ર વાયુ મેં, અપને ઉભય પક્ષ વિસ્તારિત કર સૂરીલે કંઠ સે ગાના ગા રહા હૈ : વહ સંગીત કિતના મધુર, કિત
સ્પશીં, કિતના હૃદયહારી ઔર કિતના લોકોત્તર આનંદ-દાયક હૈ ! પ્રાણ સુખી હો ગયા–ઉસે ઢુંઢને કી ચાહ મિટ ગઈ–ઉસે પાને કી લાલસા જાતી રહી-ઉસે પુનઃ પ્રાણે કે પિંજરે કે અંદર બંદ કર રખને કી અભિલાષા નષ્ટ હો ગઈ. અબ સમઝા, મેરા વહ પ્યાર નહીં, અત્યાચાર થાઉસ સ્વતંત્ર પક્ષી કી સ્વતંત્રતા પર નિર્મમ કુઠારાઘાત થા. આજ મેરા પંછી સ્વતંત્ર હૈ, મુક્ત હૈ, સ્વાધીન હૈ, સુખી હૈ ! ઇસસે બઢ કર સુખ કી બાત ઔર ક્યા હોગી ? ઉસને પ્રાણે કે અંદર પિંજરે મેં બંદ હોકર પડે–પડે તો કિસી દિન મંદાકિની કી નિર્મલ ધારા કી તરહ ઐસી સ્વર- હરિ નહીં બહાઈ થી ! મેરે સ્વાર્થમય, મોહમય, માયામય, આત્મસુખમય, અનુરાગ કી વેદી પર તિલ તિલ કરકે ઉસકે સમસ્ત સુ કા બલિદાન હો રહા થા ઔર મેં સમઝતા થા કિ મૈં ઉસકા યહ અત્યંત આદર કર રહા હૂ-હદય કા નિઃસીમ પ્રેમ ઉસ પર વર્ષણ કર રહા હૂં, પર આજ જાના કિ વહ સબ કોરા અત્યાચાર થા. આજ મેરા પંછી સ્વાધીન હો ગયા. ઈસ સે બઢકર આનંદ ઔર કયા હોગા ? ઇસ આનંદ કે, ઈસ હર્ષ કા તો રખને યોગ્ય ઈસ નોં સે હૃદય મેં પર્યાપ્ત સ્થાન ભી નહીં.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |