________________
૧૩
મદદથી જંગલની કુદરત અને જંગલના જાનવરો સાથે ભીષણ. યુદ્ધ જારી રાખ્યું. કુદરતનો એવો એક બનાવ નહોતે જે એને પીડતો નહોતો. અને જંગલનું એવું એકે જાનવર નહતું જે એને કેઈ ને કઈ રીતે હેરાન ન કરતું હોય. એ કઈ પ્રાણને મિત્ર નહતો એટલે બધા પ્રાણીને દુશ્મન હતો. જે એનું સાથી રહેતું તે સૌ એની સામે હતાં. આજે એને મદદ કરનારાં અને એના સાથી બનનારાં પશુઓ પણ એનાથી જુદાં અને એકલાં ફરતાં હતાં.
પહેલાને ઇતિહાસ, મનુષ્ય એની જીવનકથાનો ઇતિહાસ તાડ પત્રો પર, ધાતુનાં પતરાં પર, શિલાલેખોમાં કે પુસ્તકમાં લખ્યું છે અને ઇતિહાસલેખનના પહેલાંને માનવ ઇતિહાસના લાખો ઉલ્લેખો ધરતીના પડામાં સંગ્રહી રખાયા છે. પૃથ્વીનાં પડો ઊકેલાતા આજે એ ઈતિહાસ પહેલાંના ઈતિહાસ જોવા જાણવાના મળે છે. એ ઈતિહાસની કોઈ ભાષા નથી. એની તવારીખોની સાક્ષી પૂરતાં જુદાં જુદાં ઓજારો, હથિયાર, બનાવટે, ચિત્રો અને મનુષ્યના હાડકાંઓ, અને હાડપિંજરે આજે પૃથ્વીનાં પડેામાં પડ્યાં છે.
એક સ્પેનિશ ઉમરાવ એની જાગીરમાં આવેલી એક ગુફાને ખોદાવી અંદર પેઠે જ્યાં એને લાખો વર્ષ પહેલાંના ચકમકના હથિયારે મળી આવ્યાં. એની સાથે ગુફામાં ઊતરેલી એની દીકરીએ માથાપરની છત જેઈ બૂમ મારી. “ટોરેસ, ટેરેસ, ” ( આખલા) જંગલની ભેંસ અને આખલાના ચિત્રો એ છત પર ચિતરાયાં હતાં. ઈટાલીના ભૂમધ્યના કિનારા પર ગ્રિમાડી પાસે એવી એક બીજી ગુફા જડી આવી હતી. એમાં હજારો વર્ષ જૂની રાખનાં પડ હતાં. હાડકાંના ખડક બાઝી ગયાં હતાં. છૂટા. છૂટા પડેલાં ગેંડાના હાડકાંના હથિયાર હતાં, અને માણસના. હાડપિંજરોને સંતાડતી પાંચ કબરે હતી.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
