Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 383

ચતુર્થ પરિછેદ ] એક કે ભિન્ન?
૩૪ રાજા નંદિવર્ધને તે માટે લડાઈ આદરી હતી એટલે છતાયે તે લેખમાં વર્ણવેલી હકીકતની સત્યતા, જ્યારે તે સમયે પણ તે વસ્તુઓ હતી એમ કહી શકાય. અન્ય એતિહાસિક ઘટનાથી સાબિત થઈ જાય છે વચ્ચે એમ પણ પ્રશ્ન કરી શકાય કે તે મૂર્તિ છે ત્યારે તે સંશય તદ્દન ગળી જાય છે. મતલબ કે પરાપૂર્વકાળે ભરાઈ હતી એમ તમે કહી ગયા છે હાથીગુફાના લેખને એક નગદ અને સત્યપૂર્ણ દસ્તાવેજ માટે નંદવર્ધન અને ખારવેલના સમયે મૂર્તિપૂજા માનવો રહે છે. આટલે જબરદસ્ત અને કિંમતી ભલે હશે પરંતુ મૂર્તિ તો તે સમયે નવી ભરાવાતી જ તે લેખ છે તથા તેનું જીવન આટલું બધું મહત્ત્વશાળી નહોતી; પરાપૂર્વથી કઈ હેય તે તે વાત નીરાળી નીવડયું છે; છતાં અજાયબી ભરેલી ઘટના એ છે કે છે. ઉત્તરમાં કહી શકાશે કે નંદિવર્ધનની વાત જવા દો, તેના સમયે હિંદમાં પ્રવર્તી રહેલા જે ત્રણ ધર્મોપરંતુ રાજા ઉદયા તે નવેસરથી જ પાટલિપુત્ર વૈદિક, બૌદ્ધ કે જેન–ગણાયા છે તેમાંના એકના વસાવ્યું હતું અને ત્યાં જનમંદિર બંધાવ્યું હતું તથા સાહિત્ય પુસ્તકમાં રાજા ખારવેલનું નામ સુદ્ધાંત નવીન પ્રતિમા પધરાવી હતી, તેમજ તે સ્થાનેથી પણ જણાવાયું નથી. બે યક્ષોની મૂર્તિ અમુક લેખવાળી–મૂર્તિ મળી આવી . રાજેન્દ્રલાલ મિત્રે પિતાના “એન્ટીવીટીઝ છે તથા હાલમાં કલકત્તાના મ્યુઝીઅમમાં તે સંગ્રહિત એફ એરીસા માં જાહેર કર્યું છે કે શ્રી. જગન્નાથજીનું પડેલી છે તેનું કેમ ?૮૭ મતલબ કે મૂર્તિઓ હતી તે મંદિર બુદ્ધધર્મનું હેવા સંભવ છે. આપણે જોઈ ગયા વાત જેમ નિર્વિવાદ છે તેમ અમુક અંશે૮૮ મૂર્તિ છીએ કે મૂળ મંદિરનો નાશ ઇ. સ. ૩૦૦ ની વિના પણું ચલાવી લેવાતું હતું તે પણ નિર્વિવાદ છે. આસપાસમાં થઈ ગયો હતો પરંતુ યયાતિ કેશરી પરંતુ આ વિષય ઇતિહાસને લગતે નહી હોવાથી રાજાના સમયે ઈ. સ. ૫૮૦ આસપાસ નૂતન મંદિર તેની ચર્ચામાં અત્ર ઉતરવાનું નિમ્પ્રયોજન છે. બંÚવવાનું શરૂ થયું હતું અને ૭૫ વર્ષે તેની પેઢીમાં
રાજા ખારવેલે પોતે જે ધાર્મિક અને પરાક્રમ થયેલ ચોથા રાજાએ તે સંપૂર્ણ કરાવ્યું હતું. એટલે કે શીલ જીવન ગાળ્યું હતું તેને જીવતે જાગતો પુરાવો આ બધું પરિવર્તને ઇ. સ. ૫૮૦ અને ૫૫ ના અંતર
તે હાથીગુફાના લેખ ઉપરથી ગાળે થયું તેવું જોઈએ. બધે એમ કહે કે જે વખતે વસ્તુ એક; મળી આવેલ છે. એટલે તેમાં પેલા બૌદ્ધ યાત્રિક મિ. યુએન ત્સાંગ હિંદમાં ચેય જુદાં શંકાને સ્થાન રહેતું નથી જ. મુસાફરી કરતા હતા, તે સમયે આ નુતન મંદિર પૂર્ણ
જો કે તેના હાથે જ તે લેખ થયું હતું કે પૂર્ણ થવાની તૈયારીમાં હતું. વળી તે પિતે કોતરાવેલ હોવાથી કદાચ સંશય ઉભો થવા પામે; આ પ્રાંતની મુસાફરીએ આવ્યો પણ છે. છતાં તેણે
(૮૭) આ સમય અગાઉની મૂર્તિઓ હેવાના પણ નિરાલંબન અવસ્થા પ્રાપ્ત થઈ, ત્યાં તે તે બન્ને વસ્તુને દષ્ટાંતે મળી આવે છે. પરંતુ તે શંકાસ્પદ છે (જુઓ અભાવ જ માનવો પડે. આ સંજોગોમાં મૂર્તિઓ તેટલા ૫. ૧. પૃ. ૧૭૦. ટી. નં. ૫૫) અથવા તે તેનો સમય સમય માટે ન હતી એમ હજુ કહી શકાય. નીચેની ટી. નં. ૮૮માં જણાગ્યા પ્રમાણે થઈ જતો હતો (૮૯) જગન્નાથપુરીનું મંદિર અને યયાતિકારીએ એટલે તેની ગણત્રી અહી કરી નથી.
બંધાવેલું ભુવનેશ્વરનું મંદિર, બન્ને સ્થાન જુદાં જુદાં છે. માત્ર (૮૮) અમક અંશે એટલા માટે લખવું પડયું છે (૧) પાંચથી દશ ગાઉના અંતરે જ છે. પરંતુ તે બન્ને પ્રદેશ એક છે: આવી મૂર્તિઓ જે મળી આવી છે તે, કાળગણનાને સમય મંદિરોની રચના એક છે; બન્નેના રાજવી એકજ છે; રાજયધામ
જ્યારથી ગણાય છે તેનાથી પૂર્વાતીત છે. (૨) અથવા તો જે એક જ છે; એટલે એકજ ધર્મ કાતિમાંથી બને, એકજ વખતે સમયે મૂર્તિ વિના ચલાવી લેવાનું હતું એમ હું માની રહ્યાં પસાર થયેલ ગણાય જેથી જે હકીક્ત એકને લાગુ પડે તે બીજાને છું તે સમયની તે નહોતી. પરંતુ અન્ય સમયે ભરાવાઈ હતી. પણ લાગુ પડે છે. તે માન્યતાથી નામની લખાવટમાં તેમની () મતિ અને મર્તિપૂજા તે સાલન છે. જ્યાં વચ્ચેનો અરસપરસ ભેદ જળવાઈ રહ્યો નથી એમ સમજાવ,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara Surat