Page Text
________________
--
દ્વિતીય પરિદ ]
સમકાલીન હેઈ શકે જ નહીં સતલજ નદીની પૂર્વે બીલકુલ લંબાયું જ નથી. એટલે ઉપર પરિભ્રમણ કરવાને છૂટે મૂકી દે છે. આ પ્રમાણે તેને માટે મથુરા સુધી આવવાનું જ તદ્દન અસંભવિત ફરતા તે અશ્વને જયારે કોઈ અટકાયત કરે નહીં ત્યારે છે. બીજું, જે સમય ખારવેલને આપણે નિશ્ચિત એમ માની લેવાય છે તેનું સાર્વભૌમત્વ દરેક પ્રદેશના કરી બતાવવાના છીએ તે સમયે મથુરાના પ્રદેશ રાજાને કબૂલ મંજૂર છે. હવે વિચારે કે પુષ્યમિત્રે ઉપર તે રહ્યું, પરંતુ હિંદની કોઈ ભૂમિ ઉપર પણ તે પ્રમાણે વર્તાવ કર્યો હતો. તે તે, તેને અધ કોઈ પરદેશી સરદારની આંખ સુદ્ધાંયે ફરકી નથી; ખારવેલના પ્રદેશમાં પણ જો જ જોઈએ; અને તેમ તે પછી યવન સરદારનું૨૪ હિંદમાં આવવું અને થાય તો, જે ખારવેલે પુષ્યમિત્રને નાકે દમ લેવરા જમના નદીના પ્રદેશમાં થાણું નાંખવું તે પ્રશ્ન જ હોય, તે શું આવી તેની તુમાખી ચલાવી લ્ય ખરે કયાંથી ઉપસ્થિત થઈ શકે?
કે? તેમ એ પણ સિદ્ધ છે કે તેમના જ શબ્દોથી) (૧૨) આ ઉપરાંત બીજી કેટલીક દલીલોથી પુષ્યમિત્રના મરણ બાદ તે ખારવેલ જીવંત હતા; રાજા પુષ્યમિત્રના વૃત્તાંત (તે માટે જુઓ પુ. ૩ એટલે કેઈને શંકા ઉઠાવવાને અવકાશ પણ રહે પૂ. ૬૧ થી ૭૨) લખતાં આપણે સાબિત કરી ગયા નથી કે તેણે (પુષ્યમિત્રે) ખારવેલના મૃત્યુ બાદ તેવા છીએ કે, પુષ્યમિત્ર અને આંધ્રપતિ રાજા શ્રીમુખ અશ્વમેધનો આરંભ કર્યો હતે? મતલબ કે હું તે સમસમયી હતા જ નહીં. એટલે પછી પુષ્યમિત્ર અને ખોટું જ છે. એટલા માટે કોઈ પણ રીતે વાતને ખારવેલ પણ સમકાલીન લેવાનું સાબિત નથી થતું. બરાબર મેળ ખાતો નથી જ. સાર એટલો જ છે કે,
(૧૩) પુષ્યમિત્રનું ગાદીએ આવવું વિદ્વાનોની પુષ્યમિત્ર અને ખારવેલની વચ્ચે સમકાલીનપણુને માન્યતા પ્રમાણે ઈ. સ. પૂ. ૧૮૮ છે. જ્યારે તદન અભાવ જ છે. એટલું જ નહીં પણ આગળ ખારવેલને સમય ઇ. સ. પૂ. ૧૮૩ ઠરાવેલ છે. આપણે પુરવાર કરી આપીશું તેમ, તે બેની વચ્ચે એટલે કે પુષ્યમિત્ર પાંચ વરસે પહેલો ગાદીએ બેઠે બહુ જ લાંબા ગાળાનું કહે કે અઢી સદી જેટલું– હતા અને ખારવેલ પછી બેઠો હતો એમ ગણે છે. અંતર-આવેલું છે. ૨૧ વળી બન્નેએ ૩૬-૩૬ વર્ષ રાજ્ય કર્યું છે. બલકે ઉપરમાં, પુષ્યમિત્ર અને ખારવેલના સમયના પુષ્યમિત્રને ૩૮ વર્ષ પણ કઈકે અપ્યાં છે. એટલે અનુમાનિક નિર્ણય ઉપર આવવા માટે, આપણે નકાર તે હિસાબે ખારવેલ કરતાં પુષ્યમિત્ર પાંચ વર્ષે વહેલે દર્શાવતી દલીલોની જ ચર્ચા હાથ ધરી હતી. હવે (અને ૩૮ની ગણત્રીએ ત્રણ વર્ષ પહેલો) મરણ થોડીક હકારમાં જવાબ મળી આવે તેવી દલીલો પામ્યો છે; અથવા બીજી રીતે કહીએ તે, પુષ્યમિત્રના તપાસીએ. જે કે ઉપરમાં ચર્ચાયેલી બારે દલીલોને મરણબાદ પણ ખારવેલ છવ રહ્યો છે. બીજી આપણે નેગેટીવ મુફસ તરીકે ઓળખાવી છે પરંતુ બાજુ એમ હકીકત છે કે પુષ્યમિત્રે પોતાની ઉત્તરા- તેમાંની કેટલીક હકીકત એવા પ્રકારની છે કે, જે વસ્થામાં બીજે અશ્વમેધ કર્યો હતો અને અશ્વમેધ તેને ઉથલાવી નાખીને સવળી કરી વાંચીએ, તે તે કરવાની મુખ્ય સરત એ હોય છે કે, તે યજ્ઞ કરનાર હકારમાં જવાબ આપે તેવી Positive proofs જ ભૂપતિને કોઈ બીજો સમવડીયો વો ન જોઈએ. દેખાઈ જાય તેવી છે. પણ આપણે જે તેમ કરીએ તેની ખાત્રી કરવા એક વર્ષ અગાઉથી તે પિતાને તે તે સર્વ સર્વિતચૂણિત જેવું થઈ જશે, એટલે તે યુવરાજની નિગાહબાની નીચે એક અશ્વને પૃથ્વી કાર્ય આપણે ન કરતાં માત્ર એટલું સુચન જ અત્રે
(૨૪) હિંદની વાત અલગ રાખીએ. પરંતુ ગ્રીક, ઈરાન દેખાતું નથી. કે બેકટીઓમાં પણ ડિમિટથી શરૂ થતું હોય, એવું કેઈ (૨૫) જીઓ જ, એ, બી, રી. સે. ૫. ૧૭ ૫, ૨૪ અન્ય રાજાનું નામ જ ખારવેલના સમયે, ત્યાં હોય એમ : (૨૬) જુઓ આગળના પાને.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034580 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1938 |
| Total Pages | 476 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |