Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 209

દ્વિતીય પરિચ્છેદ ]
ઉર્ફ ઝેન્ક-શુષ્ક ઉમર નાની છે તે તેના પુત્રની પણ નાની જ બીજી બાજુ એવી સ્થિતિ હોવાનું પુરવાર થતું હોવી જોઈએ, જે આગળ ઉપર આપણે પુરવાર જાય છે કે, રાજા કનિષ્ક જે ગોઠવણ રાજકારોબાર કરીશું કે તેની ઉમર માત્ર ૩ કે ૪ વર્ષની જ હતી. ચલાવવાની કરી હતી, તદનુસાર હુવિષ્ક કાશ્મીરપતિ
આટલું ટૂંક સમય તેનું રાજય ચાલેલ હોવાથી બન્યો હતો અને વર્ઝષ્ક મથુરાપતિ બન્યો હતો. પ્રથમ તો માનવામાં જ નહોતું આવતું કે આ નામનો એટલે કે મૂળ ગાદીની બે શાખા થઈ ગઈ હતી. કોઈ રાજા થયું હશે કે કેમ ! વળી તેના નામને જે તે પ્રમાણે બન્ને શાખા સ્વતંત્ર જ પ્રવર્તી રહી કઈ સિક્કો પણ હજુ સુધી મળી આવ્યું નથી એટલે હોય તે વષ્કનું નામ કાશ્મીર પતિની વંશાવળીમાં તે માન્યતા મજબૂત બનવા પામી હતી. તેથી એક બિલકુલ મૂકી શકાય નહીં, પરંતુ જ્યારે રાજતરંગિણિવિઠાને તેના વિશે લખતાં એવા શંકાસ્પદ શબ્દોમાં કારે પોતે જ જુકવશ્કનું નામ કાશ્મીરથતિમાં જણાવી દીધું છે કે૪૮ Huvishka was ગણુવ્યું છે ત્યારે સમજાય છે કે હુવિષ્ક ભલે પિતાને probably succeeded by one Vasishka કાશ્મીરમાં મહારાજાધિરાજની પદવી તુલ્ય માનતે હતો whose name appears from inscription છતાંયે, મૂળ ગાદી પ્રત્યે-મથુરાપતિએ તરફનું–માન તે though not varified by a coin = સંપૂર્ણ રીતે જાળવી રહ્યો હતો, એમ સ્થિતિ દર્શાવે છે. સંભવ છે કે હવિષ્કની પાછળ કોઈ વસિષ્ક નામે હવે જ્યારે સાબિત થઈ ગયું છે કે તે નામનો રાજા ગાદીપતિ થયો છે. જો કે તેનું નામ શિલાલેખમાં તે થઈ ગયો છે ત્યારે તેના વિશે કોઈ અન્ય માહિતી મળી આવે છે પણ તેને કે આપતો કાઈ સિક્કો મળે છે કે કેમ તે તપાસવું જ રહે છે. તેના નામના મળી આવ્યો નથી.” અહીં હવિષ્કની પાછળ ગાદીએ શિલાલેખો જે મળ્યા છે તેમાંથી કાંઈ તત્વ સાંપડતું આવનાર તરીકે વસિષ્કને જે કે જણાવ્યો છે નથી. બનવાજોગ છે કે, તેનું રાજ્ય માત્ર અલ્પપણ આપણે અત્રે જે વાકય ઉતારવું પડયું છે કાલિન હોવાથી તેના ફાળે કાંઈ મહત્વપૂર્ણ બનાવ તે તેને અનુક્રમ બતાવવાનું નથી પણ તે રાજાનું બનવા પામ્યો નહીં હોય, તેમ બીજી બાજું એમ અસ્તિત્વ સ્વીકારાતું હતું કે કેમ તે બતાવવા પુરતું પણ છે કે, તેના પિતા એટલે બધે મુલક વારસામાં જ છે. વળી તેજ ગ્રંથકાર આગળ વધીને કહે છે કે ૪૯ મૂકી ગયું હતું કે તેને માટે વિશેષ લડાઈ લડી “He (Huvishka) was succeeded by તેનાં જોખમ ખેડીને જમીન પ્રાપ્ત કરવા જેવું રહેતું Jushka about whom we know very નહતું. એટલે જ્યાં સુધી વિશેષ સામગ્રી સપ્રમાણ little=તેની (હવિષ્કની) પછી શુષ્ક ગાદીએ બેઠે ઉપલબ્ધ ન થાય ત્યાંસુધી તે એટલું જ ઉચ્ચારવું છે, જેના વિશે આપણને બહુ જ થેડી, બલકે વિંચિત રહે છે કે, તેણે પિતે શાંતિમય જીવન જ પસાર કર્યું પણુકાંઈજ માહિતી નથી”: મતલબ કહેવાની એ છે તેવું જોઈએ. વળી તેણે પિતાના સમયે રાજ્ય ચલાકે, હવિષ્ક પાછળ તખુશીન થનારનું નામ વસિષ્ક એક વવાની તાલીમ તથા અનુભવ મેળવેલ હોવાથી પોતાના વખતે જણાવે છે, જ્યારે બીજી વખતે તેજ લેખક ટૂંક સમયના રાજઅમલે પણ, લેકકલ્યાણનાં કાર્યો તેનું નામ શુષ્ક લખે છે. એટલે વસિષ્ઠનું જ બીજું કરી પ્રજાનો સારો ચાહ મેળવી લીધો છે જોઈએ. નામ શુષ્ક હેવાનું કે આપણે પૃ. ૧૬૬માં અનુમાન
(૩) હવિષ્ક-હુક્કા કરી જણાવ્યું છે૫૦ તેને આ લેખક મહાશયના કુશનવંશી રાજાઓ વિશે બહુ જ અલ્પમાહિતી કથનથી સમર્થન મળે છે.
આપણને અદ્યાપિ સુધી પ્રાપ્ત થયેલી હોવાથી ઘણી
(૫૦) જીઓ ઉપર ટીકા નં. ૪૭.
(૪૮) હિં. હિ. પૂ. ૬૫૬. (૪૯) મજકુર પુસ્તક પૃ. ૬૫૮,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara Surat