Page Text
________________
૧૩૮ કુશનવંશ સાથે
[ નવમ ખંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કુશાનપ્રજાનાં શરીર વાતનો મેળ ઉતારવાને જ તેમણે કલ્પી લીધેલ સંભવે છે. કેવા રંગનાં હતાં તે જેકે કયાંય વર્ણવાયું જણાતું મારી તપાસમાં તે નીચે પ્રમાણે સમજાય છે. નથી; છતાં માની લો કે તેઓ પાર્વતીય અને અતિ મથુરા પાસેના માટ ગામમાંથી વેમ ઉર્ફે કડસીઝ કંડા મુલકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી પ્રજા હોવાથી રંગે બીજાની સિંહાસન સ્થિત એક મૂર્તિ મળી આવી છે. સફેદ હતી. આ પ્રમાણેની સામ્યતાને લીધે, અને તેમાં “મહાન રાજાતિ સેવપુત્ર તુષા-પુત્ર રામ” અન્ય પરદેશી પ્રજા પેઠે આમની પણ આપણને બહુ એવા શબ્દો છેતરાયેલ દેખાય છે. એટલે કે તે પોતાને માહિતી નહીં હોવાને લીધે, એક વખત એવી માન્યતા કુશાણુપુત્ર તરીકે ઓળખાવી રહેલ છે. તેને અર્થ થઈ પડી હતી કે આ બંને પ્રજાઓ એકજ શાખાના એમ કરવાનું નથી કે તે કુશાણુ પ્રજામાને હતો. ફણગારૂપે હશે અથવા વધારે નહીં તે, એકમેકને પરંતુ સ્પષ્ટપણે એજ અર્થ થઈ શકે છે કે, તેના અતિઘાટા સંબંધવાળી હશે. છતાં હવે વિશેષ ઉંડાણમાં પિતાનું નામ જ કુશાણ હતું, કે જેને આપણે કડફસીઝ ઉતરવાના જેમ જેમ પ્રસંગે વધતા જાય છે, તેમ તેમ પહેલા તરીકે વિશેષપણે ઓળખી રહ્યા છીએ. અને જે ખાત્રી થતી જાય છે કે તેઓને બહુ લાગતું વળગતું તેનું નામજ કુશાણ કરે છે તથા તે વંશને તે આદિ નહીં જ હોય. કેમકે કુણપ્રજાનાં ચહેરા અને ખાસિયત પુરૂષ છે, તે પછી તેના નામ ઉપરથી જ તેના વંશનું વિશે, કેટલીક માહિતી આપણે પુ. ૩ પૃ. ૩૯૦ ઉપર નામ “ કશાણવંશ ” પાડવામાં આવ્યું હતું એમ વર્ણવી ગયા છીએ તેની સાથે આ કશાનવંશી સર. માનવા માટે કાંઈ શંકા ઉઠાવવા જેવું રહેતુ દારોનાં જે સિક્કાચિત્રો આપણને પ્રાપ્ત થયાં છે તેમની એટલે કે કુશાન તે વ્યક્તિગત નામ છે પણ પ્રજાનું સરખામણી કરીશું તે વિશેષતઃ એજ અનુમાન ઉપર નામ નથી. તે પ્રજાનું નામ તે અન્ય જ હેવા સંભવ જવાશે, કે તે બન્ને પ્રજાના ચહેરાની સામ્યતામાં લેશ છે, જેને આપણે ઉપરના પારિગ્રાફમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પણ અંશ દેખાતા નથી. આ પ્રમાણે જ્યારે સ્થિતિ હાલ તે તુષાર નામથી જ ઓળખતા રહીશું. વળી માલૂમ પડે છે, ત્યારે પાછો પ્રશ્ન એજ આવી ઉભો આ પ્રમાણે બનતું આવ્યાના ઇતિહાસમાં અનેક રહે છે કે, આ કુશાન પ્રજા છે કે?
દષ્ટાંત પણ મોજુદ પડયાં છે. જેમકે, શિશુનાગ જે પાંચ પ્રજાની સરદારી આ કશાન સરદારે રાજા ઉપરથી શિશુનાગવંશ, નંદરાજા ઉપરથી નંદવંશ, ઉપાડી લીધી હતી, તેનું આછું રેખાચિત્ર આગલા ગર્દભીલ રાજા ઉપરથી ગર્દભીલવંશ ઈ. ઈ. કહેવાયા પારિગ્રાફમાં આપણે દોરી બતાવ્યું છે. તેમાં એકનું છે. અલબત્ત પ્રજા ઉપરથી ઓળખાતા વંશનાં દૃષ્ટાંતે નામ કુશાન માલુમ પડતું નથી. છતાં ઇતિહાસકારોએ પણ ઈતિહાસમાં અનેક નજરે પડે છે જ. જેવાં કે; તે તેમને કુશનવંશના નામથી જ ઓળખાવ્યે રાખ્યો ચાવડા વંશ, ગોરીવંશ, મેગલવંશ ઇ. ઇ. ઉપરની ચર્ચાને છે. તેમજ શા માટે તેમ કરવામાં આવ્યું છે તેનું સાર એ છે કે, આ કુશનવંશનું નામ તેના આદિ કારણ કયાંય બતાવવામાં આવ્યું હોય એવું મારા પુરૂષના નામ ઉપરથી પડયું છે. જ્યારે તે પ્રજા તે
ખ્યાલમાં નથી. જે કાંઈ અનુમાન કોઈ કઈ તરફથી તુષાર કે તેવા કોઈ અન્ય નામની જાતિ હેવા સંભવે બતાવાયું છે તે એટલું જ કે, આ પ્રજાનું નામજ કુશાન છે. આ કથનને સર કનિંગહામ જેવા વિદ્વાનના પ્રજા હતું. વાસ્તવિક રીતે તે કારણે સંભવિત લાગતું ઉગારથી પુષ્ટિ મળતી દેખાય છે. તેમણે જણાવ્યા નથી. કેમકે જે તેવું હોત તો વિદ્વાનો તે આધાર પ્રમાણે૭૮, કાફસીઝના સિક્કામાં “ કુજુલ કડકસીઝ” બનાવવાનું ચૂકત નહીં. એટલે માનવું રહે છે કે, તે એવા શબ્દ છે. આમાંને કુજુલ શબ્દ ખરેણી
(૭૮) જુએ પુ. ૨ પૃ ૧૨૦ ઉપર સિકાઓમાં આંક નં. ૮૫નું વર્ણન
(%) જુઓ જ, . હિ. કર્યો. ૫. ૧૨ પૃ. ૨૭
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034580 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1938 |
| Total Pages | 476 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |