Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 181

પ્રથમ પરિરછેદ ] કડસીઝના સંબંધ વિશે
૧૩૦ ભાષાને છે અને તેને સમાચી શબ્દ, ગ્રીક ભાષામાં હેવાથી, ભલે કડફસીઝ પહેલાના સિક્કા પંજાબમાંથી Kozolo=ક્ષત્રપ એવો થાય છે. એટલે કે કડકસીઝ મળી આવતા હોય છતાં ત્યાં તેની સત્તા સ્થાપિત તે કેઈક રાજાને એક સરદાર યા ક્ષત્રપ અથવા પામી જ હતી એવું ભારપૂર્વક તે કહી ન જ શકાય.' આપણી હિંદી ભાષામાં કહે તે સૂબો જ માત્ર હતું જેકે પુરાણના આધારે મિ. મજમુદારે જે અભિપ્રાય એવું કરે છે. આ બાબતની ખાત્રી, એક બાજુથી બાંધ્યો છે તે ઉપરથી ફલિતાર્થ એમ નીકળી શકે તેણે પાંચ પ્રજાની સરદારી લીધી હતી, એ હકીકત છે કે, કડસીઝ પહેલાનું રાજ્ય હિંદમાં થવા પામ્યું ઉપરથી જેમ આપણને મળતી જાય છે તેમ આગળ નથી. તેમાં તેણે કોઈનું નામ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું તે ઉપર વેમ-કાફીઝ બીજાનું વૃત્તાંત લખતાં અન્ય નથી જ, પરંતુ ઈતિહાસના જ્ઞાનથી આપણે તે પ્રમાણેની હકીકત ઉપરથી પણ મળી રહે છે. વળી આ કુશાન ગણત્રી જરૂર કરી શકીએ છીએ. તેઓ લખે છે કે, કાફસીઝ જ્યારે ખેટાન અને તિબેટ તરફથી ઉતરી “The Puranas mention & Greek rulers આવેલ છે ત્યારે માનવું રહે છે કે તે પોતે આ of India=હિંદના આઠ ગ્રીક રાજા હવાનું પુરાણોમાં પ્રદેશના કેઈ જબરદસ્ત ચીનાઈ શહેનશાહને જ૮૦ જણાવાયું છે.” આ કથન મૌર્યન સામ્રાજ્યની સૂબે પણ કદાચ હેય.
પડતી થયા બાદ અને મુંગવંશી વૈદિકમતના રાજાઓ - હવે બીજું કારણ, જે તેના સિક્કા પંજાબમાંથી મળી અવંતિપતિ થયા હતા તે સમય બાદની સ્થિતિ આવવાની સંભાવના છે તે વિશેની તપાસ કરીએ–હજુ વર્ણવતાં તેમણે ઉચાર્યું હોય એમ મનાય છે. એટલે ચેકસ થતું નથી કે, તેનો અમલ તે પંજાબ ઉપર શબ્દ જોકે માત્ર “ગ્રીક રાજા' બતાવવા માટે જ જામ્યો હતો કે કેમ ? જો કે ત્યાંથી સિક્કાઓ મળી વપરાયો છે, છતાં તેમાં સર્વ પરદેશી પ્રજાના રાજા આવતા જાય છે; છતાં તેથી કરીને નક્કી પણ તે (foreigners) કહેવાનો ભાવાર્થ રહ્યો દેખાય છે. ન જ કહી શકાય કે તે પ્રાંત તેની હકુમત તળે ખરેખર અને તે હિસાબે જે આઠની સંખ્યા તેમણે કલ્પી છે તે આવ્યો જ હતું. કેમકે, તેના પુત્ર કડસીઝ બીજાના આ પ્રમાણે બતાવી શકાશે. પ્રથમ ગ્રીક રાજા જે હિંદ વખતે, તે પ્રાંત ભલે પ્રથમવાર જ હકુમતમાં આવ્યો હેય ઉપર ચડી આવ્યો હતો તેનું નામ યુથીડિમસ છેજ, છતાંયે કડફસીઝ પહેલાના સિક્કા ત્યાંથી પણ મળી પણ તેણે તે માત્ર લુંટફાટ ચલાવીને મળ્યું તેટલું આવે ખરા. તેમજ કડફ સીઝ બીજના સમયે પણ ત્યાં ધન પિતાના વતન લઈ ગયા સિવાય બીજું વિશેષ પ્રચલિત રહ્યા હોય એમ પણ માની શકાય ખરું કાર્ય કર્યું નથી. એટલે તેનું નામ આપણે પણ હિંદના કારણ કે એક રાજાનું રાજ્ય બંધ થતાં જ, તેના રાજ તરીકેની ગણનામાં લીધું નથી (જુઓ પુ. સિક્કાઓની વપરાશ કાંઈ તુરત જ બંધ થઈ જતી ૩, પૃ.૧૪૮). તે બાદ તેને પુત્ર (૧) ડીમેટ્રીઅસ (૨) નથી. અલબત્ત એટલું ખરું કે, ગતરાજાના નવા સિક્કા અને સરદાર મિનેન્ડર એમ બે યવન પતિઓ તથા તે પડાતા બંધ થઈ જાય, પરંતુ જે ચાલુ થઈ ગયા બાદ પાંચ ઈન્ડે પાર્થિઅન્સ, નામે (૩) મેઝીઝ (૪) હેય તે તે ઉપયોગમાં લેવાતા જ રહે. ઉપરાંત અઝીઝ પહેલે (૫) અઝીલીસીઝ (૬) અઝીઝ બીજે પાસે પાસેના પ્રદેશના વેપારીઓની લેવડદેવડમાં પણ (૭) અને ગેડેડફારનેસ મળી, પાંચ શહેનશાહે આવી તે વપરાયા કરે. આવી સ્થિતિ સિક્કાઓ સંબંધમાં ગયા છે; અને છેલ્લે (૮) વેમ કડફસીઝને ગણુ રહે
(૮) જીઓ ઉપરની ટી. નં. ૬૮માં “he was વર્ણન તે ઉપરથી તે એમ દેખાય છે કે તેનું રાજ્ય કાબુલના defeated by a Chinese rival=તેને ચિનાઈ હરીફે પ્રાંત સુધીજ લે બાયું હતું. હરાવ્યો હતો ” તેવા ઈંગ્રેજી શબ્દોવાળું મૂળ અવતરણ. (૮૨) જુએ હિ. હિ, . ૫૫૨ | (૮૧) જુએ તેના સિક્કાનું (૫, ૨૫.૨૦ આંક નં. ૮૫).