Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 110

શકારિ વિક્રમાદિત્ય
[ અષ્ટમ ખંડ ઇ. સ. પૂ. પ૦માં થઈ છે અને તેની સ્થાપના શકાય વિક્રમસંવતને સ્થાપક; વળી તેની પોતાની અઝીઝ પહેલાના રાજ્યાભિષેકના સ્મરણચિહ્ન તરીકે કારકીદ કદાચ, ઇ. સ. પૂ. પ૦ની આસપાસમાં ભલે કદાચ કરવામાં આવી હેય.” આ પ્રમાણે લેખક શરૂ થઈ હોય અને તેટલા દરજે તેટલા પૂરતી મહાશયના કથન વિષે, પિતાનું મંતવ્ય રજુ કરતાં હકીકત સાચી ઠરાવી શકાતી હોય, છતાં તેમ પણ મિ. કૅસન કહે છે કે-“The interpretation may બન્યું નથી; કેમકે ઈ. સ. પૂ. ૫૮માં તે તેના રાજ્યને well be correct, inspite of the tradition, આરંભ થવાને બદલે અંત આવ્યાનું નોંધાયું છે. ૨૮]. that the era was founded by Vikram- (૩) એક બીજા વિદ્વાન લેખકર કહે છે કેઃ aditya of Ujjain to commemorate the In general, the Hindus know but of defeat of the Sakas=15411 41074) 418- one Vikramaditya, but the learned ગીરીમાં, ઉજૈનીના વિક્રમાદિત્યે તે સંવતની સ્થાપના acknowledge four; and when written કરી હતી એમ જેકે દંતકથા ચાલે છે, છતાં તે authorities examined, they were found સમજૂતી સત્ય હેવા સંભવ છે. એટલે આ બન્ને no less than eight or nine. Those, વિધાન ઇતિહાસકારોના મતથી એમ દેખાય છે કે who reckon four heroes of that name, (અ) શકપ્રજાને હરાવનાર જેકે ઉજેનપતિ વિક્રમાદિત્યજ agree only about two. The first હતે ખરો પણ (બ) વિક્રમ સંવત જે ઈ. સ. પૂ. Vikramaditya was he, after whom the પ૮થી શરૂ થયાનો મનાય છે અને જેની નેંધ period is demonstrated; the second તમિલાના શિલાલેખમાં કરવામાં આવી છે. તેની is Raia Bhoia-સામાન્ય રીતે હિંદઓને એકજ આદિ તો અઝીઝ પહેલાના સમયના પ્રારંભથી વિક્રમાદિત્યનો પરિચય છે. પણ વિદ્વાનોને ચારની ગણવાની છે. (ક) વળી કદાચ તે જ સાલમાં અઝીઝ જાણ છે; પરંતુ જ્યારે ગ્રંથ તપાસીએ છીએ ત્યારે પહેલે ગાદીએ બેઠે હશે તેથી, તેની યાદગીરીમાં આ તે તે નામની વ્યક્તિઓ આઠ કે નવથી ઓછી સાલથી તે સંવત્સરની આદિ કરવામાં આવી હશે. દેખાતી નથી. આ (વિક્રમાદિત્ય) નામના, ચાર વીર
[મારું ટીપણુ–પ્રથમ નજરેજ, એ આશ્ચર્ય પૂર્વક પુરૂષ થયાનું જેઓ સ્વીકારે છે તેઓ બે વિશે તે લાગે છે કે, શકપ્રજાને હરાવનાર જે ઉજેનપતિ હેય એકમત છેજ. તેમાંનો પહેલો તે વિક્રમાદિત્ય છે, કે તેના નામે સંવત્સર ચાલુ થાય કે અઝીઝ પહેલે, જેના ઉપરથી સંવતની ઓળખ થવા પામી છે; જ્યારે જે માત્ર મથુરા પતિ અને તક્ષિલા પતિજ હતે (પણ જે બીજો (વિક્રમાદિત્ય) તે રાજા ભોજ છે.” એટલે કે અવંતિપતિ કદી બન્યા જ નથી) તેના નામે અને તેના આ લેખકના અભિપ્રાય પ્રમાણે (અ) હિંદુપ્રજાને મન સ્મરણ માટે તે સંવત્સર શરૂ થાય? વળી અઝીઝ તે એકજ વિક્રમાદિત્ય થયેલ છે. (બ) જ્યારે વિદ્વાનો પહેલાનું રાજ્ય જ્યારે અવંતિના પ્રદેશમાં કદાપિ થયુંજ અને પંડિતે તેવા ચાર વિક્રમાદિત્ય થયાનું માને છે. નથી ત્યારે શક પ્રજાને હરાવનાર અવંતિપતિને (ક) પણ ગ્રંથનું સંશોધન કરવાથી તો વળી આઠ અને મથુરા પતિને લેવાદેવા પણ શું હોઈ શકે? તેમજ કે નવ વિક્રમાદિત્યો થયાનું નીકળે છે. (૩) છતાં અઝીઝ પહેલે જ્યારે અવંતિપતિજ બન્યો નથી જેઓ ચાર વિક્રમાદિત્યો થયાનું માને છે, તેમણે ત્યારે તેને ફાળે શક પ્રજાને હરાવ્યાનું માન પણ કેમ આપેલાં તેમનાં વૃત્તાંતે જે મેળવીએ, તે આ ચારમાંથી નોંધી શકાય? આ બધા પ્રશ્નોને તાત્પર્ય એજ છે કે, આ બે જણની હકીકત જ ઠીકઠીક મેળ ખાતી જણ્ય છે. અઝીઝને પણ, ન કહી શકાય શકારિ, કે ન કહી તેમને એક, વિક્રમ સંવતને સ્થાપક વિક્રમાદિત્ય પોતે
(૨૮) જુઓ પુ..વરાવળના કોઠા પીપતથા પ.૪૦૬
(૨૯) એશિઆ િરીસર્ચ
. . ૫, ૧૫૭