Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 103

=
=
=
પ્રથમ પરિચછેદ ].
ને ઇતિહાસ પ્રારંભ થયેલ હોવાનું માની, તેને કલિયુગ સંવત્સરનું પુસ્તકના વર્ણનનો પ્રારંભ કરાય છે તે ઇ. સ. પૂ. નામ પણ આપ્યું. આ પ્રમાણે વૈદિક પુસ્તકમાં ની ૮મી સદીમાં તે તેમના બાવીસમા તીર્થંકર નેમિકાળગણનાના કાર્ય માટે યુધિષ્ઠિર સંવતને ઉપયોગ નાથને વારે ચાલતું હતું, તે બાદ એકાદ સદીએ વિશેષતઃ કરવામાં આવ્યો છે. આવી સ્થિતિને લીધે વીસમા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથને વાર શરૂ થયો હતે. વૈદિક આમ્નાયના પ્રથામાં તો મા સરળ થઈ ગયો ત્યાંથી માંડીને તે ઠેઠ, તેમના છેલ્લા એટલે એવી સમા જણાય છે. પણ જેને સંપ્રદાયના ગ્રંથમાં સ્થિતિ તીર્થકર શ્રી મહાવીરનું નિર્વાણ થયું ત્યાં સુધી જે જે અતિ વિષમ છે.
ઐતિહાસિક ઘટનાઓ બનવા પામી છે તે સર્વને, જૈનધર્મનાં પુસ્તકમાં સામાન્યતઃ કોઈ સંવત ઉપરમાં બતાવેલા તેમના નિયમ પ્રમાણે શ્રી પાર્શ્વનાથના વાપરવાની પૃથા અસ્તિત્વ ધરાવતી જોવામાં આવતી વારમાં તે બનાવો બન્યા હોવાનું જણાવીને નોંધ નથી, બહુમાં બહુ તે જે કાંઈ સમયની નોંધ તેઓ લીધી છે. અને મહાવીરના નિર્વાણબાદ તેમને સંવત બતાવે છે, તે એટલા પુરતી જ કે તેમના ફલાણું ચલાવવાનું યથાર્થ વિચાર્યું છે. જો કે આ પદ્ધતિ (મહાફલાણું તીર્થંકરના વારામાં અમુક બનાવ બન્યો વીર સંવતના વપરાશની ) પણ હજુ, ગ્રંથ વિશેષમાં હતા. આવા અકેક તીર્થંકરના વારાનો સમય પણ વર્ણન કરતાં કરતાં વપરાતી હોય એમ સર્વથા જોવામાં કેટલીયે સંખ્યાના વર્ષને હોય છે. જેથી આવા મેધમ આવતી નથી; તેમ રાજનીતિના અંગે કે રાજવહીસમયમાં બનેલી હકીકતને, ભલે પછી તે તદન ઐતિ- વટના દફતરમાં, તવારીખ સાચવી રાખવાની હાસિક તત્ત્વપૂર્ણ અને સત્ય હોય છતાં, વર્તમાનકાળના બાબતમાં પણ તે વપરાઈ હોય તે, તેને પત્ત ઈતિહાસકારે તેને તે સ્થિતિમાં તેને સ્વીકાર કરી મેળવવાનું કેાઈ સાધન પ્રાપ્ત થયું નથી. છતાં તે લેવાને જરા આંચકે ખાય છે. તેટલા કારણથી સમયના જે કંઈ છૂટાછવાયા શિલાલેખ મળી આવે ઇતિહાસની દષ્ટિએ જેને ઈતિહાસના આલેખનની આ છે, તેમાં આ મહાવીર સંવતને નિર્દેશ કાંઈક કાંઈક ખામી જ રહી ગઈ દેખાય છે. જે સમયથી આ થયેલ વાંચવામાં આવે છે; એટલે આપણને પ્રતીતિ
() વારે એટલે સમય, વેળા; જેમ અત્યારે કોઈ એકને વિદ્વાનોએ મૌય સંવત્સર હેવાનું માન્યું છે. પણ સંસ્થાના કાર્યવાહક તરીકે તેના વિધમાન પ્રમુખને, ફરીને તે વાસ્તવિક નથી તે આપણે તે તે પ્રસંગેનું વર્ણન કરતાં ખીને પ્રમુખ ન નિમાય ત્યાં સુધીના સમય માટે, તે જણાવીશું. (૨) મહારાજ પ્રિયદર્શિને કેતરાવેલ સહસ્ત્રામને સંસ્થાના કાયમી પ્રમુખ ગણવામાં આવે છે; તેમ એક તીર્થ શિલાલેખ પણ, આ પ્રકારનેજ લેખી શકાય (કાંઈક ખ્યાલ કરને નિર્વાણકાળથી, તે પછીના અન્ય તીર્થંકરનો સમય ન માટે પુ. ૨ માં તેનું વૃત્તાંત જુએ; વિશેષ અધિકાર સમ્રાટ આવી પહોચે ત્યાં સુધીના કાળને “પૂર્વના તીર્થકરને પ્રિયદર્શિનનું જીવન ચરિત્ર જે મારી તરફથી પ્રગટ થવાનું વાર” એ શબ્દ વપરાય છે ( વળી વિશેષ માટે ટી, નં. છે તેમાં આપવામાં આવશે). (૩) શ્રી. ગૌરીશંકર હીરાચંદ ૬ જુઓ.)
ઓઝાએ બહાર પાડેલ મથુરાના શિલાલેખમાં ૫. ૨ ઉ૫ર
લખેલ ગામના લેખનું વર્ણન જુએ, જેમ ઉપરમાં શિલાલેખી (૫) જુએ પુ. ૩ પૃ. ૧૩૭ તથા મથુરાનગરીના પરિ.
પુરાવા છે તેમ સિક્કાથી પણ મહાવીર સંવત ચાલુ થયાનું શિષ્ટમાં શ્રીકૃષ્ણ અને શ્રીનેમિનાથ સંબંધી વિવેચન
સાબિત કરી શકાય છે. ( જુઓ પુ. ૨ પૃ. ૧ થી ૯૩ (૬) અથવા વધારે સ્પષ્ટપણે કહેવાની જરૂર લાગે
સુધીનું વર્ણન તથા ટીકાઓ; ખાસ કરીને ટી. નં. ૭૦-૭૧) તો જણાવવાનું કે, મહાવીરને જ્ઞાનપ્રાપ્તિ થઈ અને ધર્મો૫દેશ તેમણે રાસ કર્યો ત્યા સુધીના રામને “શ્રીપા. (૮) “મહાવીર સંવત’ એવા શબ્દો તેમાં સ્પષ્ટપણે નાથને વારે” એવી સંજ્ઞાથી ઓળખી શકાય.
લખાયલ નથી પણ સર્વ હકીકતને સબંધ મેળવતાં તે (૭) આવા શિલાલેખમાં બે ત્રણનાં નામે જણાવીશું પ્રમાણે હોવાનું નક્કી થાય છે. (જ્યારે ટી. નં. ૭ માં (૧) ચક્રવતી ખાલને હાથીગુફાને શિલાલેખ; જેમાંના નાધેલ ન. ૩ ની બાબતમાં વધારે સ્પષ્ટ છે.)
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara Surat